Dobrostan zwierząt hodowlanych jest ważnym zagadnieniem zarówno dla konsumentów jak i producentów mleka. Badacze z Dalhousie University (Kanada) i University of Reading (Anglia) postanowili sprawdzić jakie zmiany w środowisku cieląt najlepiej wpływają na ich samopoczucie i poprawiają dobrostan.

Podczas eksperymentu naukowcy zbadali, które elementy wzbogacające środowisko są dla cieląt najbardziej stymulujące. Porównano stacjonarne szczotki, liny, sprężyny, plastikowe łańcuchy, siatki wypełnione sianem o zapachu truskawek oraz smoczki. Badania prowadzono zarówno na cielętach utrzymywanych indywidualnie, jak i cielęta utrzymywanych grupowo.

• Stacjonarne szczotki użyto, aby stymulować naturalne zachowania związane z pielęgnacją sierści, zmniejszyć poziom nudy i zrekompensować brak czyszczenia sierści, za które w pierwszych miesiącach życia odpowiedzialna jest matka.
• Wiszące liny, sprężyny i plastikowe łańcuchy użyto, aby zaspokoić naturalną potrzebę cieląt do żucia i manipulacji ustami i językiem.
• Siatki z sianem miały pobudzić u cieląt naturalne zachowania związanych ze zbieraniem paszy. Spryskanie paszy aromatem truskawkowym miało pobudzić percepcję sensoryczną cieląt.
• Smoczki miały za zadanie zmniejszyć stres i frustrację u młodych cieląt, zapewniając im możliwość zaspokojenia potrzeby ssania

Cielęta utrzymywane grupowo rzadziej interesują się zabawkami, od cieląt trzymanych w pojedynczych budkach. Jest to niezbity dowód na to, jak ważna dla młodych zwierząt jest socjalizacja i interakcje z innymi cielętami.

FOTO: Beata Dąbrowska

Do jakich wniosków doszli naukowcy?

Ze wszystkich wymienionych powyżej przedmiotów i zabawek, mających urozmaicić cielętom ich środowisko, zwierzęta były najbardziej zainteresowane i najczęściej wchodziły w interakcje z "truskawkowym" sianem, jednak cielęta nadal wykazywały dość duże zainteresowanie innymi przedmiotami stymulującymi manipulacje ustne, a także suchymi smoczkami.

Co ciekawe, cielęta trzymane w parach lub grupach zauważalnie rzadziej wchodziły w interakcje z zamontowanymi w cielętniku zabawkami, w porównaniu z cielętami trzymanymi pojedynczo. Dowodzi to, jak duże znaczenia dla samopoczucia cieląt mają interakcja z innymi przedstawicielami swojego gatunku.

Oprac. Kamila Dłużewicz na podst. Bovine Veterinarian

W tym czasie ma również dość niskie pobranie paszy, co oznacza, że ​​spożywa za mało fosforu. Aby zapobiec hipokalcemii hodowcy bydła mlecznego dostarczają swoim krowom dużo fosforu w paszy. W opinii prof. Jana Dijkstra, nie jest to jednak działanie konieczne, gdyż – jak twierdzi – w tym okresie fizjologicznym krowy są zdolne do mobilizacji fosforu z kości razem z wapniem.

Prof. Dijkstra zwraca uwagę na znaczenie przygotowania się do tego procesu poprzez ograniczenie pobrania fosforu w okresie zasuszenia. W ten sposób stymuluje się metabolizm kostny, a po wycieleniu łatwiej uwalnia się z kości nie tylko fosfor, ale także wapń, dzięki czemu zwierzę mniej cierpi później na hipokalcemię.

Większość dawek pokarmowych dla krów przekracza normę zapotrzebowania na fosfor. Czy ma to jakieś negatywne skutki?

Inne badania wykazały, że żywienie fosforem poniżej normy, podczas pełnej laktacji również nie ma negatywnych skutków. Pomimo niskiej zawartości fosforu w dawce pokarmowej, zapasy w kości są wciąż wystarczająco uzupełniane. W praktyce zdecydowana większość dawek pokarmowych przekracza normę zapotrzebowania na fosfor, a żywienie poniżej tej normy również nie stanowi problemu.

Prof.Dijkstra twierdzi, że zbyt duża ilość fosforu w paszy sama w sobie nie powoduje większych szkód, ale jest po prostu tracona wraz z obornikiem czy gnojowicą. Oczywiście obowiązują standardy określające minimalną ilość fosforu, którą krowa musi pobrać w dawce pokarmowej, by pokryć zapotrzebowania organizmu na ten pierwiastek, a jednocześnie powstrzymać wydalanie fosforu w celu ograniczenia przedostawania się go do wód słodkich.

Nowe badanie wykazało, że poziom fosforu u krów mlecznych można obniżyć nawet o 30 procent poniżej tej normy, nie powodując problemów zdrowotnych ani spadku produkcji mleka. Przynosi to jedynie korzyści dla środowiska, a zasoby fosforu są również ograniczone. Dlatego ważne jest, aby korzystać z niego oszczędnie.

Jednak nie wszystkie krowy w stadzie się zakażą i zachorują. Przyczyna może tkwić w genach. Czy istnieją zwierzęta genetycznie odporne na Mortellaro? To pytanie zadali sobie naukowcy z Martin Luther University Halle-Wittenberg (MLU), Uniwersytetu w Getyndze oraz Uniwersytetu Wisconsin Madison w USA.

Ponad 5 tys. krów i 13 gospodarstw

Na potrzeby analizy naukowcy zapoznali się z wynikami badań DNA od 5040 krów z 13 dużych gospodarstw we wschodnich Niemczech. Gospodarstwa kontrolowano trzykrotnie w odstępach trzytygodniowych, a stan zdrowia racic sprawdzano wizualnie podczas doju. Każda krowa otrzymała ocenę za stadium Mortellaro (M0 do M4) oraz ocenę pod kątem oznak przewlekłości choroby (hiperkeratotyczne lub proliferacyjne). Z próbek krwi wyizolowano DNA zwierząt.

Dane poddano analizie statystycznej. Naukowcy byli w stanie zidentyfikować istotne obszary w materiale genetycznym krów. Geny CMPK2 i ASB16 odgrywają ważną rolę w ścieżkach sygnalizacyjnych procesy komórkowe o charakterze immunologicznym. Te procesy obejmują infekcje bakteryjne, takie jak zapalenie skóry digitalis. Analiza sekwencji ujawniła mutacje punktowe w dwóch miejscach w pobliżu tych genów, tzw. SNP (single nucleotide polymorphism – polimorfizm pojedynczego nukleotydu), które w obu przypadkach miały istotny wpływ na podatność na zachorowanie i przewlekły przebieg choroby.

Choroba Mortellaro (dermatitis digitalis) to problem wielu gospodarstw mlecznych. Dlaczego jednak nie wszystkie krowy w stadzie chorują? Odpowiedź może być zawarta w genach

FOTO: Elita

Hodowla zwierząt odpornych

Zdaniem zespołu badawczego, wiedza o tej mutacji może w znacznym stopniu przyczynić się do ukierunkowania działań hodowlanych w kierunku selekcji na uzyskanie i utrwalenie zdrowych racic i dalej – na pozostawienie do hodowli tylko krów odpornych na działanie bakterii powodujących dermatitis digitalis. Badania uzupełniające z użyciem hodowli komórkowych pokażą, jakie mechanizmy wpływają na mutację punktową i potwierdzą uzyskane wcześniej wyniki.

Źródło: Oelschlaegel et al. 2022

Wysoka zawartość składników odżywczych w mleku pełnym zapewnia nowo urodzonym cielętom dobre przyrosty dzienne oraz optymalne zaopatrzenie w energię, łatwo przyswajalne białko i immunoglobuliny. Ale niesie też ryzyko szybkiego przenoszenia patogenów. W czasach dobrych cen mleka interesującą i jedyną alternatywą jest preparat mlekozastępczy, ponieważ umożliwia wydajny i ekonomiczny odchów cieląt.

Dobry preparat powinien zastąpić mleko pełne w takim stopniu, jak tylko jest to możliwe, ponieważ w pierwszych tygodniach życia jest on głównym źródłem składników odżywczych dla cieląt. Jest to też okres, kiedy cielęta mają szczególne wymagania odnośnie preparatu, ponieważ ich układ pokarmowy wciąż się rozwija. Dlatego przy wyborze preparatu mlekozastępczego należy zwrócić szczególną uwagę na jego wartość. Preparat złej jakości generuje ryzyko biegunki i niedostatecznego odżywienia cieląt. Aby tego uniknąć, przed zakupem należy sprawdzić zawartość składników odżywczych, źródła białka i tłuszczu.

Co zawiera preparat?

Na opakowaniu preparatu mlekozastępczego musi znajdować się informacja o składnikach i ich proporcjach. Wysokiej jakości produkt zawiera:

• 22 do 24% białka surowego,
• 17 do 18% tłuszczu surowego,
• maks. 0,1% włókna surowego,
• maks. 9% popiołu surowego,
• 100 mg żelaza/kg preparatu mlekozastępczego.

Mało białka roślinnego na start

Jeżeli zawartość włókna surowego jest wyższa niż 0,1%, może to wskazywać na zastosowanie roślinnych źródeł białka, zwykle soi, której składniki są trudne do strawienia dla młodych zwierząt. Jedno z badań wykazało, że cielęta, których mleko zastępcze składało się w ponad 50% z białka roślinnego miały niższe przyrosty dzienne niż cielęta, którym podawano serwatkę jako źródło białka w preparacie.

Warto dokładnie przyjrzeć się składowi i proporcjom preparatu mlekozastępczego. Najlepiej, by źródłem białka było białko mleka, zwłaszcza w pierwszych sześciu tygodniach życia

FOTO:

Dobrze sprawdzają się produkty z jak najmniejszą ilością białka roślinnego, w których zastosowano odtłuszczone mleko lub serwatkę. Preparat mlekozastępczy o minimalnej zawartości 50% mleka odtłuszczonego jest szczególnie wskazany w pierwszych sześciu tygodniach życia. Jeśli źródłem białka jest serwatka, należy dokładnie przyjrzeć się jej pochodzeniu. Serwatka powstaje albo podczas przetwarzania odtłuszczonego mleka, albo podczas produkcji sera (słodka serwatka w proszku). Cielęta preferują raczej tę drugą.

Deweloperzy chcieli zburzyć dawne budynki college‘u i na pustym terenie wybudować 68 domów i 44 mieszkania. Jednak plany zostały odrzucone z powodu obaw, że dzieci mogłyby przeszkadzać sąsiadującym krowom.

Radni uwzględnili postulat jednego z hodowców i nie wydali zgody na budowę domów, podkreślając, że bliskie sąsiedztwo domów i fermy wiąże się z niewystarczającą ochroną zarówno bydła, jak i zdrowia i bezpieczeństwa dzieci.

Milena i Tomasz Laskowscy to młodzi hodowcy bydła mlecznego, którym – jak sami przyznają – dopiero w ubiegłym roku udało się rozwinąć skrzydła w kwestii wielkości produkcji mleka w gospodarstwie. Fundamentem tej – jakże korzystnej tendencji – stała się wzniesiona w 2020 roku nowa, wolnostanowiskowa obora. Podczas wspólnej rozmowy trudno było nie wyczuć ogromnej satysfakcji młodych hodowców z realizacji przedsięwzięcia, szczególnie, że z budową zdążyli niemal w ostatniej chwili.

– Gdyby dziś przyszło nam budować, to z pewnością obiekt kosztowałby przynajmniej o 1/3 więcej – pobieżnie oszacował Tomasz Laskowski.

Widno, czysto, przewiewnie

Warto nadmienić, iż przed budową obory młodzi gospodarze w uwięziowej oborze i praktycznie we wszystkich możliwych pomieszczeniach utrzymywali 50 krów, które musieli do doju przeganiać. Dój i codzienny obrządek zwierząt zajmował długie godziny.

Nowa obora o długości 54 m i szerokości 25 m wybudowana została z gotowych prefabrykowanych elementów. Obiekt podzielony jest szerokim na 5 m korytarzem paszowym na dwie części. Większa przeznaczona jest dla krów mlecznych i tu zaprojektowano 90 legowisk, mniejsza podzielona na kojce dla jałówek i sztuk zasuszonych. W części tej znajduje się również porodówka oraz izolatka ze słomianą ściółką.

Prawidłowa cyrkulacja powietrza to jeden z najważniejszych aspektów zdrowia cieląt. Budki Calf-Tel posiadają regulowany system wentylacji, stwarzający cielętom idealny mikroklimat

FOTO: Beata Dąbrowska

Hodowcom bardzo zależało, aby w oborze było dużo światła i świeżego powietrza. Stąd też w ścianach bocznych zamontowano kurtyny, a w dachu szeroki świetlik. Wysokość obiektu w kalenicy wynosi 7 m. Państwo Laskowscy zdecydowali się – jak większość obecnie hodowców – na utrzymanie zwierząt na posadzce rusztowej, która w niedalekiej przyszłości czyszczona będzie robotem.

Moją uwagę zwróciły legowiska, na których było wyjątkowo czysto i sucho. Pan Tomasz szybko wyjaśnił, że codziennie dezynfekuje je kredą, która chłonie wilgoć, a jej wysokie pH zapobiega rozwojowi chorobotwórczych patogenów.

Budki dla cieląt to rewelacja

Zapewnienie optymalnego dobrostanu krów nie przyniesie spodziewanych efektów w postaci zwiększającej się wydajności, jeżeli nie zadbamy również o prawidłowy odchów cieląt. W gospodarstwie państwa Laskowskich, w tej kwestii zrobiono praktycznie wszystko co było możliwe. A jak się okazuje, czasami wystarczy niewiele, by odnieść sukces. Bo sukcesem jest praktycznie wyeliminowanie upadków małych cieląt. Młodzi gospodarze postanowili zainwestować w nowoczesny odchów cieląt, którego podstawą jest kompleks 18 budek igloo firmy Calf-Tel 35/38 XXL. Początkowo hodowcy zakupili 8 sztuk, by następnie zwiększyć ich liczbę do 18, a niebawem dokupione będą kolejne dwie.

Budki – jak sama nazwa wskazuje (XXL) są zdecydowanie większe w porównaniu do innych dostępnych na rynku. I chociaż ich przestronność sprawia, że są one wręcz idealne dla odchowu cieląt w parach, to pan Tomasz takiego systemu nie zamierza jednak wprowadzać, twierdząc, że tylko indywidualne utrzymanie zapewnić może prawidłowe warunki odchowu w pierwszym okresie życia zwierzęcia.

W gospodarstwie znajduje się 18 budek, jednak niebawem ich ilość się zwiększy o kolejne

FOTO: Beata Dąbrowska

Do budek igloo cielęta trafiają tuż po odpojeniu siarą. Jedynie w okresie zimowym oseski trzymane są nieco dłużej (zwykle przez jeden dzień) w oborze, by na słomie mogły dobrze się wysuszyć. Następnie przez kilka dni odpajane są mlekiem pełnym, później dobrym preparatem mlekozastępczym. Do dyspozycji mają również musli oraz stały dostęp do wody. W igloo cielęta przebywają do ukończenia 8. tygodnia życia, po czym przenoszone są do kojców grupowych. Te zlokalizowane są w starej, zaadaptowanej do tego celu oborze uwięziowej, gdzie zwierzęta utrzymywane są na ściółce ze słomy, wymienianej raz na 3 miesiące.

Jak pan Tomasz ocenia odchów cieląt w budkach?

– Rewelacyjnie – odpowiedział jednym słowem. – Co prawda obawialiśmy się o oseski w czasie sporych mrozów, a takie wystąpiły zimą w 2020 roku, ale jak okazało, obawy były zupełnie płonne. Nawet kiedy temperatura spadła do minus 20 stopni, na prawdę nic złego ze zwierzętami się nie działo. I nie było nawet nic po nich widać, by źle znosiły zimno. Bardzo ważna w tym czasie jest dbałość o większą ilość suchej słomy. Odkąd cielęta odchowują się na zewnątrz, ale w profesjonalnych budkach, skończyły się u nas – powszechne wcześniej – problemy z zapaleniem płuc oraz innymi schorzeniami tego okresu – zaznaczył hodowca, dodając, iż nie ma potrzeby stosowania profilaktycznych szczepień. Zwierzęta są po prostu zdrowe i bardzo dobrze przyrastają.

Dój setki krów na hali Swing Over 2 x 12 zajmuje zaledwie godzinę

FOTO: Beata Dąbrowska

Gdy zapytałam z kolei dlaczego na tak bogatym rynku budek igloo zdecydowali się na Calf-Tel państwo Laskowscy zgodnie podkreślili ich doskonałą jakość, funkcjonalność i łatwość w utrzymaniu higieny.

– Najważniejsze jest jednak, że zapewniają najwyższy komfort odchowywanym w nim cielętom, a to poprzez np. regulowaną wentylację, która stwarza zwierzętom idealny wręcz mikroklimat wewnątrz. Latem w budkach nie jest gorąco, zimą zaś jest w nich zacisznie i ciepło – poinformował hodowca, który zdecydował się również na dodatkowe wyposażenie budki, jakim jest osłona paszy.

Montowana na budce, nad wiaderkami, osłona doskonale zabezpiecza wodę i paszę stałą przed zanieczyszczeniami i deszczem.

Godzina i po doju

Państwo Laskowscy utrzymują blisko 200 sztuk bydła, w tym 110 krów dojnych o wydajności (za ubiegły rok) na poziomie 10 tys. kg mleka. Dój stada odbywa się na dość rzadko spotykanej w polskich oborach hali udojowej Swing Over 2 x 12, w której krowy ustawiają się do doju pod kątem 50°, a podłączanie aparatów udojowych odbywa się od tyłu zwierzęcia, co jest dużo bezpieczniejsze dla osoby dojącej.

Legowiska dla krów dezynfekowane są codziennie

FOTO: Beata Dąbrowska

W hali tego typu dój odbywa się na zmianę raz po lewej, raz po prawej stronie, co sprawia, że jest szybki i efektywny.

– W starej oborze 50 krów doiliśmy ponad dwie godziny, dziś ponad setkę doję w godzinę – z zadowoleniem stwierdził pan Tomasz.

Beata Dąbrowska

Niechęć do wchodzenia do hali udojowej i konieczność ciągłego zapędzania krów może mieć różne przyczyny. Jeśli krowy nie tylko wahają się przed wejściem do hali udojowej, ale również w strefie doju zauważamy niespokojne zachowanie czy wzmożone ślizganie się, są to wyraźne oznaki wad posadzki. Podobnie, jeśli w hali udojowej dojarz sam się poślizgnie lub pojawią się tam kałuże wody.

Hala udojowa i powierzchnie przepędowe to miejsca używane codziennie i codziennie mają one styczność z wilgocią, odchodami, moczem i mlekiem. Ze względu na stały ruch krów oraz uporczywe zabrudzenia tłuszczem mlecznym czy osadem moczu, powierzchnie posadzek zużywają się i w pewnym momencie wymagają odświeżenia.

Pytanie o odpowiednią konstrukcję i wyposażenie przepędów pojawia się zarówno w przypadku modernizacji, jak i budowy nowej hali udojowej. Każde gospodarstwo musi indywidualnie rozpatrzyć różne rozwiązania – jedno, uniwersalne nie istnieje. Niemniej jednak są pewne aspekty, na które warto zwrócić uwagę:

1. Kiedy przeprowadzić remont?

Zależy to od rodzaju hali udojowej i zastosowanego materiału. Zmiany na posadzkach postępują stopniowo, ale często rozpoznawane są zbyt późno. Zdarza się, że hodowcy przeciągają decyzję o remoncie, ponieważ jest to duży wydatek. Kiedy jest TEN moment? Remont należy zaplanować, gdy sygnały świadczące o zużyciu są wyraźne. Po remoncie codzienny dój staje się znacznie przyjemniejszy zarówno dla krowy, jak i dla obsługi. Typowymi oznakami, że podłoże w hali udojowej wymaga odnowienia są:

• zmiany wizualne,
• kałuże,
• ciągłe potknięcia,
• ślizganie się.

2. Jakie przyjąć kryteria?

Hala użytkowana jest często (przynajmniej dwa razy dziennie), jej posadzka ma więc kontakt z kwasami, odchodami, środkami czyszczącymi czy myjkami wysokociśnieniowymi. Powinna być wykonana z trwałego i wytrzymałego materiału. Można oczywiście próbować naprawiać zniszczoną podłogę, jednak wysiłek potrzebny do jej renowacji jest tak duży, że warto zawczasu pomyśleć o jak najtrwalszych rozwiązaniach.

Podłoga powinna spełniać wymagania higieniczne związane z produkcją mleka, a równocześnie musi być łatwa i szybka w czyszczeniu. Z punktu widzenia zwierząt – ważna jest higiena, komfort oraz stabilność i dobre ustawienie nóg. Można zainwestować w najbardziej komfortowy materiał do chodzenia (np. gumę), ale ze względu na stosunkowo krótki pobyt w hali udojowej, ale nie jest to konieczność.

Jaka posadzka jest odpowiednia do hali udojowej lub karuzeli udojowej? Pytanie to pojawia się nie tylko podczas budowy nowych obiektów, ale także w starszych halach udojowych, które wymagają remontu.

FOTO: Elita

3. Gdzie są bariery świetlne?

Kolejnym kryterium jest kolor posadzki, choć tu wybór jest niewielki i często zależy od dostępności materiału. Najlepsze są jasne kolory – i dla zwierząt, i dla dojarza, który ma dużo światła podczas doju i mycia. Ponadto podłogi w jasnych barwach odbijają światło, a wtedy szczególnie okolice wymion są dobrze oświetlone.

Ale! Za wszelką cenę należy unikać różnic w jasności i barwie między poczekalnią a halą udojową! Oba te obszary powinny stanowić całość pod względem warunków akustycznych, świetlnych i powietrza, aby zapewnić krowom bezstresowe przechodzenie. Dotyczy to również posadzki, którą należy tak zaprojektować, by stanowiła całość, a zwierzęta nie musiały przekraczać granicy między różnymi rodzajami podłogi.

4. Jaki materiał?

Aktualnie na rynku dostępne są różne materiały na posadzki w hali udojowej:

• Powłoki z żywicy epoksydowej: obecnie najlepszy wybór; dobra trwałość (ok. 10–15 lat), granulacja zapewniająca długotrwałą odporność na poślizg; łatwe do utrzymania w czystości; dostępne w jasnych kolorach; istotna jest podbudowa; droższe.
• Asfalt lany: dobry komfort chodzenia; dobra trwałość (ok. 20 lat); odporność na poślizg; z czasem staje się bardziej szorstki; droższe.
• Beton: wrażliwy na działanie kwasu mlekowego; trudny do czyszczenia; mniej długotrwały.
• Gumowe nakładki: dobry komfort; zawsze trochę mokre; woda powinna szybko spływać; najczęściej dostępne w ciemnych kolorach; krowy stoją wyżej; trwałość ok. 10 lat; uważać na zabrudzenia pod spodem.
• Płytki: obecnie rzadko stosowane; późniejsze szorstkowanie lub cięcie płytek wiąże się z ryzykiem ich poluzowania.

Podczas remontu prowadzonego w trakcie bieżącej eksploatacji należy zwrócić uwagę na podłoże, wysokość, na jakiej stoją krowy oraz jak najszybsze suszenie. Nie ma prawie żadnej różnicy między halą udojową, a dojarnią karuzelową. W hali karuzelowej często używa się gumy ze względu na dużo małych powierzchni.

5. Wykonać posadzkę samodzielnie czy zlecić to fachowcom?

Przy wyborze materiału na posadzkę ważne jest, aby używać tylko materiałów sprawdzonych, najlepiej polecanych przez firmy zajmujące się techniką udojową. Zazwyczaj oferują one odpowiednie i najnowsze rozwiązania, a ich propozycje dobrze się sprawdzają. O tym, czy podłoga będzie trwała i funkcjonalna decyduje zawsze montaż i jego jakość (nawet dobry materiał łatwo zepsuć nieumiejętnym położeniem). Dotyczy to szczególnie bardziej skomplikowanych procesów, takich jak powłoki epoksydowe. Dlatego też niezbędna jest współpraca z wyspecjalizowanymi firmami, które mają doświadczenie w pracy w terenie dojarni.

Zawsze dobrze jest zastosować jak najjaśniejszą wykładzinę, aby tracić jak najmniej światła, zwłaszcza na wysokości wymienia

FOTO: Elita

Aby podłoga była trwała, ważny jest każdy etap montażu (wymagania są bardzo szczegółowe). Lepiej więc zlecić położenie posadzki fachowcom, także ze względu na ewentualne reklamacje i odpowiedzialność za wady.

6. Myśl długoterminowo!

Remont hali udojowej nie jest łatwy, ale bardzo pracochłonny. Co więcej – jego realizacja odbywa się w mniejszym lub większym stopniu podczas bieżącej eksploatacji. W związku z tym projektując powierzchnie przeznaczone do dojścia oraz podłogę w hali udojowej, obowiązuje zasada – nie oszczędzaj! Ze względu na stosunkowo niewielką powierzchnię do zagospodarowania, koszty nie są aż tak duże, a korzyści – ogromne. Kto zdecyduje się na odpowiedni materiał i zleci jego montaż specjalistom tworzy dobre (codzienne!) warunki pracy dla człowieka i zwierzęcia i nie musi się martwić o posadzkę w hali udojowej przez co najmniej dziesięć lat.

Rada: Zapytaj znajomych o ich doświadczenia z materiałami i firmami oraz przyjrzyj się gospodarstwom, które przebudowały lub wyremontowały stanowiska udojowe, a zwłaszcza podłogi w halach udojowych 5–6 lat temu.

Przejścia do i z doju powinny być jak najbardziej podobne pod względem koloru i materiału podłoża.

FOTO: Elita

Badacze stwierdzili, że wskaźniki za poprzednią laktację pozwalają przewidzieć jakość siary. Im więcej laktacji w cyklu produkcyjnym krowy, tym wyższa będzie jakość siary w przyszłości. Tak więc, wnioski z przeprowadzonych badań mogą umożliwić hodowcom bydła mlecznego prognozowanie jakości siary jeszcze przed wycieleniem i określenia przybliżonego poziomu immunoglobulin (IgG), który jest najważniejszym wskaźnikiem jakości siary, a wszystko bez konieczności pobierania próbek siary.We wcześniejszych badaniach zauważono, że niewłaściwe skarmianie siary nowo urodzonym cielętom może skutkować spowolnieniem i obniżeniem przyrostów, wzrostem zachorowalności i ryzyka upadków, zwiększonym ryzykiem brakowania oraz obniżeniem produkcji w pierwszej i drugiej laktacji.

Oczywiście hodowcy bydła mogą i powinni badać siarę za pomocą np. refraktometru, który pozwala na precyzyjne oszacowanie stężenia IgG, niemniej nadal zbyt mało czasu poświęcają na zbadanie siary przed jej skarmieniem.

Zimą jakość siary u krów jest najniższa

Naukowcy zauważyli również, że krowy produkowały siarę najniższej jakości zimą. Wysunęli więc teorię, że przy wyższej temperaturze otoczenia naczynia krwionośne rozszerzają się, co zwiększa ich przepuszczalność dla immunoglobulin, a zwiększona przepuszczalność może przyczyniać się do poprawy jakości siary. Badania te sugerują, że temperatura otoczenia lub długość dnia ma wpływ na jakość siary.

Beata Dąbrowska

Przy żywieniu ad libitum cielęta mają ciągły, swobodny dostęp do mleka lub preparatu mlekozastępczego w wiaderkach ze smoczkami. Jeśli podajemy mleko pełne, jest ryzyko, że w ciepłe, wiosenne dni lub upalnym latem mleko się zepsuje Jednym z rozwiązań jest zakwaszanie mleka, co utrzymuje jakość napoju na stałym poziomie przez cały dzień. Zakwaszenie nie tylko zapobiega rozwojowi drobnoustrojów, ale też poprawia strawność, ponieważ mleko jest "wstępnie strawione" przez dodatek kwasu. Oznacza to, że cielęta chętnie piją napój nawet wtedy, gdy jest zimny.

Kolejnym plusem zakwaszenia, tj. obniżenia pH mleka, jest ograniczenie rozprzestrzeniania się patogenów biegunkowych, takich jak E. coli. Dlatego też zakwaszone mieszanki do pojenia cieląt sprawdzają się w gospodarstwach, w których występują problemy z biegunkami. Czy zakwaszanie jest konieczne? Zależy to od konkretnego gospodarstwa, na pewno zakwaszanie mleka pełnego jest zalecane:

• w wysokich temperaturach,
• w przypadku problemów z utrzymaniem higieny.

Czym zakwaszać mleko dla cieląt?

Zakwaszenie mleka można uzyskać przez dodanie kwasów organicznych, na przykład kwasu mrówkowego, cytrynowego, propionowego lub przez dodanie gotowych mieszanin kwasów.

Uwaga: Jeśli pasza dla cieląt zostanie zmieszana z kwasami organicznymi (np. kwas mrówkowy), są one oficjalnie uznawane za dodatki paszowe. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie higieny pasz, dotyczy ich obowiązek prowadzenia dokumentacji. Większość gotowych mieszanin kwasów składa się z kilku składników. Są one zatem uważane "tylko" za pasze uzupełniające i nie podlegają wymogowi dokumentacyjnemu.

Zakwaszony napój z mleka pełnego zachowuje stabilną jakość przez cały dzień. Dzięki temu dobrze nadaje się do podawania ad libitum

FOTO: Elita

Zakwaszanie mleka dla cieląt w 5 krokach

Cielęta mogą być karmione zakwaszonym mlekiem pełnym od 2. dnia życia. Aby przyzwyczaić cielęta do zakwaszenia, dawkę można zwiększać stopniowo. Zakwaszenie przebiega w następujących etapach:

1. Po doju należy wlać wymaganą ilość mleka do wiadra ze smoczkiem, taksówki mlecznej itp.

2. Odmierzyć wymaganą ilość zakwaszacza za pomocą miarki, a następnie wymieszać z niewielką ilością zimnego mleka (15°C). Ważne jest, aby podczas dozowania postępować zgodnie z instrukcjami producenta. W zależności od produktu, do dozowania potrzebne są różne ilości.

• Uwaga: Podczas pracy z kwasami należy nosić okulary i rękawice ochronne, ponieważ są one bardzo silnie żrące!

3. Następnie wymieszaj całe mleko z mieszanką wstępną. W ten sposób mleko nie wycieknie aż tak bardzo, a efekt mieszania będzie najlepszy z możliwych.

4. Po każdym mieszaniu należy sprawdzić wartość pH, aby zapobiec zbyt dużemu zakwaszeniu. Wartość pH gotowej mieszanki powinna wynosić powyżej 5,5. Taka wartość pozwala ograniczyć rozwój bakterii, a mimo to jest smaczna dla cieląt. Jeśli wartość pH jest niższa, napój staje się zbyt kwaśny i cielęta piją go mniej chętnie. Do określania tej wartości bardzo dobrze nadają się cyfrowe mierniki pH. Są one znacznie dokładniejsze niż paski testowe, ale muszą być regularnie kalibrowane, ponieważ ich dokładność szybko spada.

Nawet jeśli mleko dla cieląt jest zakwaszone, wiadra (i smoczki!) powinny być codziennie czyszczone

FOTO: Elita

5. Jeśli wartość pH jest wyższa niż 5,5, poidło można napełnić letnim lub zimnym mlekiem. Zakwaszenie, pomimo poprawy stabilności, nie daje 100% gwarancji zdrowia. Nie wolno zaniedbywać codziennej kontroli poideł i cieląt. Wiadra i smoczki należy w miarę możliwości czyścić codziennie, aby zapobiec tworzeniu się zanieczyszczeń biologicznych. Niezbędna jest do tego czysta woda do mycia, a także suszenie i dezynfekcja wiader po zakończeniu pracy. Optymalnie, gdy każde cielę ma swoje własne wiadro przez cały okres pojenia.

Jeśli jakość mleka do picia jest dobra, nie trzeba go zakwaszać. Siara i preparaty mlekozastępcze również nie wymagają zakwaszania.

Nie mając robotów udojowych nie rozumieliśmy rolników, którzy takowy system posiadali. Oni nigdzie się nie spieszyli i mieli na wszystko czas. A nasz tryb funkcjonowania był związany z nieustannym pośpiechem, bo – jak wspomina Ewelina Bartkowiak – wszystko było podporządkowane porannemu i wieczornemu dojowi. Po zainstalowaniu robotów wszystko się zmieniło i już nie musimy tak się spieszyć. Nie trzeba wstawać przed świtem, a wieczorem możemy wyjechać do znajomych. Ale za zastosowaniem robotów przemawiają też inne argumenty. Zwierzęta są dojone średnio ponad trzy razy na dobę, co pozwala pozyskać więcej mleka. Przy dojarce przewodowej doszliśmy do wydajności 10 300 kg od sztuki. Pierwszy rok z robotami zamknęliśmy 800-kilogramowym wzrostem średniej produkcji mleka za laktację. W 2021 r. wydajność od krowy przekroczyła 11 800 kg, a ten rok powinniśmy zamknąć na poziomie 12 500 kg od sztuki. Plusem robotów jest też to, że wszystko jest przez nie monitorowane, przez co łatwiej jest wykryć zbliżające się choroby. Możemy odpowiednio wcześniej zareagować. Przykładem może być wskazanie zbyt dużej proporcji tłuszczu do białka, co sygnalizuje zbliżającą się ketozę.

Trafne inwestycje w gospodarstwie przyczyniły się do gigantycznego wzrostu produkcji mleka 

Jeszcze w 2003 roku w tym gospodarstwie było utrzymywanych 13 krów, od których rocznie pozyskiwano 67 000 kg mleka. Dzisiaj doi się 112 sztuk, a roczna produkcja mleka przekroczyła 1 300 000 kg! Tak gigantyczny wzrost to efekt szeregu poczynionych inwestycji. Już w 2007 roku miała miejsce pierwsza rozbudowa obory powiązana ze zmianą systemu utrzymania z uwięziowego na wolnostanowiskowy, ale z zachowaniem doju na dojarce rurociągowej. Pięć lat później wykonano kolejną modernizację: dostawiono boksy z systemem utrzymania na głębokiej ściółce oraz drugi stół paszowy.

Pracując w dzień robot Lely Juno wykonuje podgarnianie paszy co godzinę. W nocy przejazdy są wykonywane co dwie godziny

FOTO: Przemysław Staniszewski

– To w 2018 roku zdecydowaliśmy, że wstawimy do obory dwa roboty udojowe Lely. Podjęliśmy taką decyzję po wizycie w gospodarstwach rolnych w Holandii i opinii tamtejszych hodowców, którzy użytkowali takie urządzenia od 8–10 lat. Pozytywne opinie o robotach Lely słyszeliśmy też od polskich rolników – mówi Michał Bartkowiak. – Nim "automaty" do nas przyjechały, wykonaliśmy kompleksową modernizację budynku połączoną z rozbudową. Wykonaliśmy zagłębione na 2,2 metra kanały do przechowywania gnojowicy o łącznej pojemności 1 200 000 litrów. Tworzą one układ slalomowy, w którym gnojowica jest wprawiana w ruch przez zasilane elektrycznie mieszadło, które jest każdorazowo załączane w nocy na 15 minut. Usunęliśmy też wszystkie kojce, a młodzież przeprowadziliśmy do postawionej wiaty. Zaczęliśmy też mocno zwiększać stado oraz zwracać uwagę na dobór buhajów rekomendowanych do stosowania w stadach z robotami.

Średnio w ciągu doby każda krowa jest dojona na robocie ponad trzykrotnie

FOTO: Przemysław Staniszewski

Gładkie przejście z dojarki przewodowej na dój automatyczny

Pod koniec 2019 roku zamówione w firmie Lely Center z Krobi dwa roboty Lely Astronaut A5 zostały przywiezione do gospodarstwa. Rozpoczął się ich montaż, którego finałem było uruchomienie urządzeń z początkiem stycznia 2020 r. – Przejście krów na roboty odbyło się nadspodziewanie gładko. Żadnej sztuki nie trzeba było wciągać do boksu – wspomina Ewelina Bartkowiak. – A przecież dla naszych zwierząt to była gigantyczna rewolucja, bo wcześniej dój wyglądał tak, że po rozdaniu TMR-u na stole paszowym, krowy które go pobierały, były blokowane w zatrzaskowych drabinach paszowych i dojone dojarką przewodową. A przy robotach musiały zacząć same przechodzić na dój. Co do brakowania, to musieliśmy wyeliminować ze stada sztukę, która miała nisko zawieszone wymię z niekorzystnym, bo szerokim ustawieniem strzyków, które dodatkowo były skierowane na zewnątrz. Ale była to krowa już w 7 laktacji. Ze stada wypadła też sztuka, która nagminnie blokowała innym zwierzętom wejście do robotów.

Średnio ponad 3 doje na dobę

W dwa i pół roku roboty wykonały łącznie 227 000 dojów. Natomiast średnia iść dojów od jednej krowy wynosi 3,1 raza na dobę. Przerwy w dojach związane z usterką czy awarią robotów zdarzają się rzadko, a jeżeli już się pojawiają, to często problem udaje się rozwiązać po telefonicznej konsultacji z serwisem. Mimo że rolnicy nie opłacają abonamentu gwarantującego m.in. 24-godzinny serwis robota, to – jak podkreślają – nie zdarzała się taka sytuacja, aby z problemem zostali pozostawieni sami sobie. Zawsze na ich zgłoszenie błyskawicznie reaguje serwis Lely Center z Krobi.

Wracając na legowiska świeżo posypane sieczką, krowy przechodzą przez wannę ze środkiem do dezynfekcji racic

FOTO: Przemysław Staniszewski

Jak żywione są krowy?

Dój w robotach jest połączony z podawaniem paszy granulowanej firmy De Heus z 20-procentową zawartością białka. Reszta dodatków treściwych – w tym śruta zbożowa z premiksem, mieszanka typu pszenmix, granulowana pasza Optimlek 33 Classic czy koncentrat Onyks 45 – jest dodawana do TMR-u opartego na kiszonce z kukurydzy, sianokiszonce z traw, wysłodkach buraczanych, kiszonym ziarnie kukurydzy, śrucie rzepakowej oraz słomie pszennej. Łącznie dobowa porcja paszy przygotowana dla wszystkich 135 krów waży ponad 8 ton, co po przeliczeniu daje w granicach 60 kg paszy na sztukę.

– Taką porcję dzielimy teraz na dwa odpasy, po to, aby przy wysokich temperaturach nie dochodziło do zagrzewania TMR-u na stole paszowym. W taki sposób żywimy krowy w okresie wiosenno-letnim od kwietnia do końca września. Zimą, kiedy nie ma zjawiska wtórnego zagrzewania się kiszonek, cała przewidziana dla krów porcja jest skarmiana na raz – dodaje Michał Bartkowiak.

Krowy żywione są dawką TMR sporządzaną w dwuślimakowym pionowym paszowozie Euromilk Rino FXX2000HD, którego zbiornik ma 20 metrów sześciennych pojemności

FOTO: Przemysław Staniszewski

Do przygotowania TMR-u wykorzystywany jest pionowy paszowozów Euromilk Rino FXX2000HD. Jego zbiornik ma 20 m3 pojemności. Wewnątrz kręcą się dwa pionowe ślimaki. Do zwojów każdego przykręcone są noże tnące, między którymi rozmieszczone są krótkie noże gwiazdkowe wspomagające proces cięcia. W przygotowywaniu TMR-u biorą też udział umieszczone w ścianach dwa przeciwnoże. Gotowa dawka może być wysypywana z wykorzystaniem napędzanego hydraulicznie taśmowego przenośnika poprzecznego, który ma 90 cm szerokości. Może być też rozładowywana otworem zamykanym zasuwą, który ulokowany jest w tylnej części zbiornika. Rolnicy zdecydowali się na dodatkowe okno, bo daje możliwość wyładunku paszy w sytuacji np. zamarznięcia taśmy.

– Z paszowozem współpracuje traktor John Deere 6600 napędzany sześciocylindrowym silnikiem o mocy 110 KM. Na przygotowanie jednej porcji paszy, co zajmuje ok. 25 minut, traktor spala ok. 7,5–8 litrów paliwa – dodaje hodowca.

Lely Juno i Lely Discovery 120 Collector ułatwiaja pracę w oborze

Do podchodzenia do stołu paszowego i pobierania przez krowy większej ilości paszy zachęca częste jej podgarnianie. Z tym zadaniem mierzy się robot. To Lely Juno, który przemieszcza się ze stałą prędkością 12 metrów na minutę. Porusza się na trzech kołach – przednim nośnym oraz dwóch tylnych napędzanych silnikami elektrycznymi. Kierunek jazdy kontroluje się, pozwalając, by jeden z silników napędowych działał szybciej od drugiego. Silniki napędzane są od akumulatora, który ładowany jest na specjalnym stanowisku. Juno wyposażony jest w metalową obręcz, która wraz z osłoną w kształcie cylindrycznym obracając się, przepycha paszę w stronę krów w czasie przejazdu wzdłuż korytarza paszowego. Poniżej obręczy umieszczona jest jeszcze gumowa osłona zwiększająca dokładność podgarniania paszy. Robot rozpoznaje ściany i drabiny paszowe dzięki zastosowaniu czujników ultradźwiękowych osadzonych na teleskopowym ramieniu.

Lely Discovery 120 Collector czyści posadzki w oborze, zasysając odchody do własnego zbiornika

FOTO: Przemysław Staniszewski

– W dzień wykonuje przejazd co godzinę, natomiast w nocy – jak dodaje rolnik – podgarnia paszę co dwie godziny. Zawsze startuje o pełnych godzinach.

W gospodarstwie pracuje jeszcze jeden robot, który z kolei ma gwarantować czystość korytarzy spacerowo-gnojowych. To Lely Discovery 120 Collector, który w trakcie przejazdu zgarnia odchody z pasa o szerokości 1,2 m, a potem dzięki pompie próżniowej zasysa je do własnego zbiornika. Na koniec zrzuca gnojowicę do zbiornika podziemnego.

– Ma sześć zaprogramowanych tras przejazdu. Porusza się nie tylko po pełnej posadzce, ale czyści ruszty na poczekalni, z tym wyjątkiem, że nie zasysa z nich odchodów, tylko wpycha je w szczeliny – dodaje hodowca. – Efektem jego pracy jest czysta posadzka, która pomaga ograniczyć problemy z racicami.

Co 7–10 dni legowiska są posypywane sieczką przygotowywaną w paszowozie. Składa się ona ze słomy, wapna i wody

FOTO: Przemysław Staniszewski

Gdy odwiedzaliśmy gospodarstwo państwa Bartkowiaków trwała rozbudowa obory i wykonywane było zadaszenie łączące oborę z wiatą, w której przebywają jałówki i opasy. Po zrealizowaniu tej inwestycji powstanie jeden potężny kompleks mleczny o imponującej długości 200 metrów. W realizacji był też zakup trzeciego robota udojowego Lely Astronaut A5.

Przemysław Staniszewski

Historycznie wysokie poziomy cen skupu mleka

Średnia cena mleka w pierwszych dziewięciu miesiącach bieżącego roku ukształtowała się na poziomie 47,8 EUR/100 kg i była najwyższa od 2016 roku. Cena skupu mleka utrzymuje trend wzrostowy, we wszystkich państwach członkowskich, od stycznia 2021 roku. Szacowana cena mleka we wrześniu wyniesie 54,5 EUR, a w październiku 55,2 EUR/100kg.

Ceny we wrześniu 2022 r. we wszystkich państwach członkowskich były wyższe niż rok temu, przy czym największy wzrost odnotowano w Rumunii (+64,1%), Holandii (+61,2%), Belgii (+59,0%).

Wzrost kosztów produkcji mleka

Producenci mleka borykają się z wysokimi kosztami produkcji, głównie pasz, nawozów oraz energii elektrycznej. Koszty pasz we wrześniu wynosiły 370 EUR/t. Ceny nadal rosną, ale są niższe niż z początku roku. Koszty produkcji są zdecydowanie wyższe niż w roku ubiegłym. Pomimo wzrostu kosztów produkcji, marża w III kwartale 2022 roku była wyższa niż w III kwartale 2021 roku, do czego przyczyniają się wysokie ceny skupu surowca.

Dwa scenariusze: pierwszy oznacza spadek cen mleka w skupie

- Ceny mleka surowego rosną, jednak ceny produktów mlecznych odnotowują spadki. W perspektywach krótkoterminowych ciężko określić jak będzie wyglądała sytuacja. Można rozpatrywać dwa scenariusze. Pierwszy zakłada, że skoro ceny produktów mlecznych spadają, to również cena mleka zostanie zredukowana, jednak nadal pozostanie na wysokim poziomie. Drugi scenariusz zakłada, że skoro koszty produkcji nadal rosną, to pomimo spadku cen produktów mlecznych, cena surowca nadal utrzyma trend wzrostowy, tym bardziej, że produkcja mleka w Unii Europejskiej spada – komentuje uczestniczka posiedzenia Dorota Grabarczyk z Polskiej Federacji Hodowców Bydła i Producentów Mleka, wiceprzewodnicząca grupy roboczej „Mleko i produkty mleczne” Copa-Cogeca.

Niepewność wśród rolników

Eksperci zwracają uwagę, że produkcja mleka była utrudniona do sierpnia przez niekorzystne warunki pogodowe, jednak od września zaczęła rosnąć. Przyczyn można upatrywać w utrzymujących się wysokich cenach skupu mleka. Jednak pomimo wysokich cen sytuacja finansowa rolników jest trudna ponieważ rosną również koszty produkcji. Rolnicy nie inwestują, spada zainteresowanie kredytami. Na rynku panuje duża niepewność. Główne obawy dotyczą wysokiej inflacji, wysokich cen energii elektrycznej, dostępności gazu ziemnego do przetwórstwa. Niepokojący jest również spadek popytu ze strony Chin. Państwo środka koncentruje się na krajowej produkcji, a w przyszłości chcę uniezależnić się od importu. 

W Polsce rosną koszty produkcji mleka, a spada pogłowie krów?

W Polsce obecnie skup mleka jest większy niż w roku ubiegłym, jednak należy zaznaczyć, że w czerwcu odnotowaliśmy spadek pogłowia krów mlecznych o 12%. Ceny skupu są wysokie, jednak koszty produkcji również stale rosną. Od stycznia wracają stawki VAT na energie elektryczną, nawozy, paliwo, co może przyczynić się do jeszcze większego wzrostu kosztów produkcji. 

wk

Najwyraźniej obciążenie finansowe obywateli jest teraz tak duże, że znajduje odzwierciedlenie również w bilansie kradzieży sklepowych.

Działania podjęły duże brytyjskie sieci, takie jak Tesco, Coop i Aldi, wyposażając masło, ser i mleko dla niemowląt w etykiety zabezpieczające i małe elektroniczne klipsy, które jeśli za towar nie zapłacono, uruchamiają alarm przy wyjściu ze sklepu.

Co więcej – mięso częściowo wyposażono w lokalizatory GPS!

Artur Puławski

Zespół Geoffrey Dahl z Uniwersytetu Florydy potwierdzili, że jest to dobre rozwiązanie. Badania prowadzone w ostatnich latach wykazały, że cielęta urodzone przez matki dotknięte stresem cieplnym w okresie zasuszenia mają niższy pasywny transfer przeciwciał z siary, w porównaniu z cielętami urodzonymi przez matki chłodzone. Czy podobnie jest u pierwiastek?

Naukowcy wysnuli hipotezę, że gwałtowny wzrost gruczołu mlekowego w późnej ciąży oraz nieukończony rozwój somatyczny matki podczas ciąży, będą miały wpływ na wystąpienie stresu cieplnego u pierwiastek. W badaniu 30 jałówek cielnych rasy hf zostało losowo przydzielone do dwóch grup po 15 jałówek na ostatnie 60 dni ciąży. Jedna grupa była chłodzona (zraszacze, wentylatory i cień), podczas gdy druga miała tylko cień. Obie grupy były utrzymywane w oborach wolnostanowiskowych z podłożem piaskowym, a po wycieleniu połączono je w jedną grupę hodowlaną. Badania prowadzono od czerwca do listopada, w typowych gorących i wilgotnych warunkach środowiskowych Florydy.

Chłodzenie jałówek podczas upałów wpłynęły na wzrost ich mleczności aż o 4 litry mleka dziennie!

Przed wycieleniem jałówki chłodzone miały istotnie mniejszą częstość oddechów i niższą temperaturę ciała, co potwierdza, że chłodzenie zapewniło złagodzenie stresu cieplnego.

Efekty chłodzenia były widoczne: w długości ciąży – ciąża jałówek z dostępem do aktywnego chłodzenia średnio była o prawie 4 dni dłuższa, co zdaniem badaczy, wiązało się z późniejszą wyższą produkcją mleka; w wyższej produkcji mleka – wydajność mleka w pierwszych 15. tygodniach laktacji była znacząco wyższa u jałówek chłodzonych. Dawały one średnio prawie 4 kg mleka dziennie więcej niż jałówki narażone na stres cieplny. Nie było za to istotnych różnic w składzie mleka pomiędzy obiema grupami.

Skład nowego zarządu Spółdzielni Mleczarskiej MLEKPOL został wybrany podczas posiedzenia rady nadzorczej mającego miejsce 22 listopada 2022 roku. Decyzja o wyborze nowego zarządu jest naturalną zmianą pokoleniową. Firma przygotowywała się do niej już od kilku miesięcy. Nowy Prezes obejmie swoje stanowisko od stycznia 2023 roku. Mlekpol to dziś trzecia co do skali działalności firma mleczarska w Polsce. Jego silna pozycja to zasługa między innymi jej wieloletniego Prezesa Edmunda Borawskiego.

Edmund Borawski prowadził Mlekpol przez 40 lat

W tym roku minęło 40 lat mojej pracy w SM Mlekpol. To zdecydowana część mojego życia, nie tylko zawodowego i jestem dumny, że przez tyle lat mogłem przyczyniać się do rozwoju Spółdzielni. W tym czasie zaszły w niej duże zmiany, stworzyliśmy jeden z największych podmiotów w Polsce. Gdy w 1982 roku zaczynałem pracę w Grajewie, roczny skup mleka wynosił 35 mln litrów, a obecnie to ponad 2 mld litrów. Funkcjonował wówczas tylko jeden zakład przetwórczy, teraz jest ich 13 i są wysoko wyspecjalizowane – mówi Edmund Borawski. – To wspólna praca i dorobek producentów mleka, pracowników, kadry kierowniczej, Rady Nadzorczej i Zarządu. Kluczowe decyzje zawsze podejmowaliśmy wspólnie i w zgodzie – rozwiązywaliśmy problemy i cieszyliśmy się z sukcesów. Za te lata wspólnej pracy pragnę serdecznie wszystkim podziękować, udajemy się na zasłużony odpoczynek w momencie, gdy Spółdzielnia jest w dobrej kondycji ekonomicznej i cały czas się rozwija, a stery oddajemy w ręce osób, które znają ją od lat, mają ogromną wiedzę i wiele pomysłów. Wiem, że zostawiamy Mlekpol w dobrych rękach – dodał  Edmund Borawski.

Tadeusz Mroczkowski nowym prezesem mlekpolu

Nowym Prezesem Zarządu MLEKPOLU zostaje Tadeusz Mroczkowski. Do tej pory pełnił funkcję dyrektora zakładu Mlekpol w Grajewie. - Tak ogromna organizacja potrzebuje silnego lidera, który będzie realizował wizję rozwoju, a jednocześnie będzie otwarty na głos Spółdzielców i pracowników, bo to oni są największą siłą SM Mlekpol. Mam nadzieję, że uda mi się kontynuować sukcesy, których twórcą był obecny Zarząd pod przewodnictwem Prezesa Edmunda Borawskiego. Serdecznie dziękuję mu w imieniu wszystkich pracowników oraz członków SM Mlekpol za te 4 owocne dekady – stwierdza Tadeusz Mroczkowski.

W nowym zarządzie MLEKPOLU znajdą się również: Małgorzata Cebelińska, obecnie dyrektor handlu SM Mlekpol (od grudnia 2022 roku), Paweł Pasternak, obecnie Dyrektor Finansowy SM Mlekpol (od stycznia 2023 roku) oraz Zbigniew Groszyk, obecnie pełniący funkcję wiceprezesa do spraw produkcji, pełniący tę funkcję od 2021 roku.

Warto przyjąć zasadę, że przy każdym przedłużającym się i ciężkim porodzie, a także cesarskim cięciu, cielę będzie potrzebowało naszej pomocy zaraz po wycieleniu i monitorowania jego stanu przez następne 72h.

– Po bezproblemowym porodzie cielę powinno zacząć oddychać w ciągu 30 sekund po wycieleniu, być w stanie podnieść głowę w ciągu 3 minut, samodzielnie usiąść w ciągu 5 minut i powinno próbować wstać po 20 minutach – mówi dr Geofrrey Smith, lekarz weterynarii pracujący dla firmy Zoetis. – Po godzinie cielę powinno już stać – dodaje. Resuscytacja cieląt i pomoc poporodowa były tematami przedstawionymi przez dr Smith‘a na tegorocznej, wrześniowej konferencji American Association of Bovine Practitioners.

Czymś, co może być wskazówką, że poród się przedłuży jest niewłaściwe ułożenie cielęcia i konieczność korekcji jego pozycji przez lekarza weterynarii oraz wielkość płodu. Jeżeli wiemy, że krowa, która się cieli, miała w przeszłości problemy z dystocją lub jest to jej pierwsze wycielenie, warto wcześniej zadzwonić po pomoc weterynarza. Im wcześniej zostaną podjęte odpowiednie środki, tym większe szanse, że unikniemy śmierci oseska lub rozwinięcia syndromu słabego cielęcia.

Oto 9 kroków, które powinno się podjąć w przeciągu godziny od wycielenia:

1) Oceń wigor cielęcia:

Ocena stanu cielęcia jest kluczowa zarówno u cieląt pochodzących z bezproblemowych porodów jak i po trudnych wycieleniach. Pamiętajmy, że syndrom słabego cielęcia może się rozwinąć u cieląt pochodzących od niewłaściwie żywionych matek lub krów, które chorowały w czasie ciąży.

Jeżeli wycielenie się przedłużyło, warto zwrócić uwagę na typowe objawy stresu takie jak nieregularny oddech, krwotoki w obrębie gałek ocznych, białe lub sine błony śluzowe oraz obrzęk języka lub głowy.

2) Udrożnij drogi oddechowe oseska

Zaraz po wycieleniu sprawdź nozdrza i pysk cielęcia i usuń śluz ręką lub za pomocą ssącej gruszki. Częstą praktyką jest podnoszenie cieląt za tylne nogi i umożliwienie wypłynięcia śluzu z dróg oddechowych. O ile podniesienie cielęcia na bardzo krótki okres czasu przynosi dobre efekty, o tyle nie należy przekraczać około 60 sekund trzymania oseska w takiej pozycji. Najlepiej nieznacznie podnieść cielę, tak żeby głowa znajdowała się niżej od reszty ciała i umożliwiła wypłynięcie płynów owodniowych.

Pod żadnym pozorem nie przewieszaj cielęcia przez poręcz boksu lub utrzymuj w pozycji wiszącej przez długi czas! Nacisk organów na przeponę spowoduje jeszcze większe ściśnięcie płuc, które potrzebują jak najszybciej wypełnić się powietrzem i rozpocząć wymianę gazową. Ponadto krew spływająca do głowy może spowodować obrzęk i jeszcze większe otępienie oseska.

3) Ułóż cielę w pozycji mostkowej

Po udrożnieniu dróg oddechowych ustaw cielę na mostku, czyli tak żeby nogi znajdowały się pod nim. Jeśli mamy taką możliwość, możemy wziąć na przykład belę siana czy słomy i umieść po obu stronach, aby podeprzeć chwiejącego się noworodka.

Dlaczego kładzenie cielęcia na boku jest błędem? Ponieważ uniemożliwia równomierne napełnienie się obu płuc i utrudnia oddychanie. Ponadto pozycja pionowa umożliwi dalsze oczyszczanie się dróg oddechowych z płynu owodniowego.

4) Pobódź odruch oddychania

Często wykorzystywaną praktyką jest energiczne łaskotanie słomą wnętrza nozdrzy noworodka i delikatne kłócie źdźbłem przegrody nosowej. Łaskotanie prowokuje odruch parsknięcia lub kaszlu, które z kolei rozszerzają płuca i przyspieszają oddychanie. Normalnym zjawiskiem będzie dyszenie cielęcia przez kilka minut po rozszerzeniu płuc i rozpoczęciu samodzielnego oddychania.

Innym sposobem jest wlanie niewielkiej ilości wody do ucha cielęcia, która powinna sprowokować natychmiastowy odruch kręcenia głową. Niektórzy specjaliści twierdzą, że jest to bezpieczniejsza metoda niż wkładanie źdźbła słomy do delikatnych nozdrzy, które można pokaleczyć. Należy jednak unikać wlewania dużych ilości wody, które mogą doprowadzić do rozwinięcia się zapalenia ucha oraz polewania pyska i szyi cielęcia, które mogą niepotrzebnie spotęgować wychłodzenie. 

Cielę powinno zacząć oddychać w przeciągu 30 sekund po wycieleniu, podnosić głowę w ciągu 3 minut i samodzielnie stać po godzinie od wycielenia. Jeżeli tak się nie dzieje, należy udzielić cielęciu natychmiastowej pomocy. 

FOTO: Pixabay

W przypadku cieląt, które mają duże problemy z rozpoczęciem prawidłowego oddychania, lekarz weterynarii może podać leki na bazie kofeiny, które stymulują układ oddechowy i rozszerzają oskrzela. Dr Sheila McGuirk, emerytowana profesor weterynarii z Uniwersytetu w Wisconsin, radzi podanie cielęciu doustnie jednej puszki napoju energetycznego typu Red Bull (zaweirającej około 100 mg kofeiny) w sytuacji, gdy cielę bardzo słabo oddycha, a nie ma z nami weterynarza. Odpowiedź na podanie kofeiny powinna pojawić się po około 15-30 minutach.

5) Stymuluj przepływ krwi ręcznie masując cielę

Wylizywanie przez matkę po porodzie nie ma jedynie na celu wyczyszczenia cielęcia z wód płodowych. Energiczne lizanie przez krowę pobudza układ trawienny oraz krążenia zwierzęcia, powodując jego rozgrzanie oraz lepszą dystrybucję krwi, a co za tym idzie tlenu w organizmie. W przypadku trudnego porodu lub cesarskiego cięcia, dobrą praktyką jest naśladowanie matki i używając ręczników - czyszczenie i masowanie cielęcia.

Jeżeli poród był bezproblemowy i cielę nie potrzebuje pomocy, natomiast krowa nie jest nim zainteresowana, można posypać grzbiet cielęcia śrutą kukurydzianą, aby zachęcić krowę do rozpoczęcia wylizywania go.

6) Resuscytacja mechaniczna cielęcia

Jeżeli położenie cielęcia w pozycji mostkowej, masowanie i oklepywanie go w okolicy grzbietu i żeber nie przynosi żadnych rezultatów i zwierzę dalej nie podejmuje akcji oddechowej, należy rozpocząć wentylację mechaniczną. Niestety w takiej sytuacji prognozy dla cielęcia nie są zbyt optymistyczne i nie obejdzie się bez pomocy weterynaryjnej, ponieważ konieczne jest zaintubowanie zwierzęcia oraz podanie leków wspomagających pracę układu oddechowego i krwionośnego. Systematyczne uciski na klatkę piersiową bez intubacji i "zablokowania" przełyku może przyczynić się do wtłoczenia powietrza do trawieńca i spowodowania wzdęcia. Jeżeli masz duże stado i ilość wspomaganych wycieleń jest relatywnie spora, warto rozważyć zakup profesjonalnego resuscytatora. Dla przykładu, resuscytator dla cieląt CalfVita sprawdzi się zarówno przy reanimacji cielęcia jak i usunięciu płynów owodniowych z układu oddechowego.

7) Nie pozwól cielęciu zmarznąć

Zadbanie o komfort termiczny cielęcia powinno się zacząć jeszcze przed wycieleniem. Porodówka powinna się znajdować w miejscu bez przeciągów, z dużą ilością ściółki, tak żeby cielę nie leżało na gołej posadzce. Nowonarodzone zwierzę powinno być w miarę szybko wytarte i osuszone, żeby nie potęgować utraty ciepła. Położenie cielęcia pod lampą grzewczą lub położenie termoforów będzie bardzo pomocne w dogrzaniu wyziębionego noworodka.

8) Warto podać cielęciu leki przeciwbólowe

Cielęta pochodzące z trudnych porodów często mają otarcia, siniaki i są obolałe nie tylko w wyniku niedotlenienia, ale i urazów mechanicznych, których doświadczają podczas przeciskania się przez kanał rodny. Nierzadko mają też połamane żebra, co potwierdziło badanie przeprowadzone w Japonii, które wykazało, że aż u 20% cieląt pochodzących z porodów wspomaganych stwierdzono złamania żeber.

Z tego powodu warto pomyśleć o terapii bólu w pierwszych dniach życia cielęcia – obniżenie dyskomfortu związanego z bólem wpływa pozytywnie na regenerację cielęcia po porodzie oraz wzmacnia odruch ssania oraz sam apetyt cieląt, a co za tym idzie poprawia przyrosty oseska.

9) Monitoruj stan cielęcia i zadbaj o odpowiednie odpojenie siarą

Cielęta pochodzące z trudnych porodów są bardziej narażone na niepobranie odpowiedniej ilości siary ze względu na słabszy odruch ssania i niedotlenienie, dlatego najlepiej podać cielęciu siarę za pomocą sondy jak najszybciej po ustabilizowaniu stanu noworodka.

Kamila Dłużewicz

BRAK MŁODYCH ROLNIKÓW JEDNYM Z NAJWAŻNIEJSZYCH UNIJNYCH PROBLEMÓW

Według danych Eurostatu grunty rolne stanowią 48% terytorium Unii Europejskiej. Rodzinne gospodarstwa rolne, za które uznawane są te których powierzchnia wynosi od 5 do 250 ha zarządzają 67% tego obszaru. Są one również biorcami ponad dwóch trzecich dopłat bezpośrednich z unijnego budżetu. Od roku 2005 obserwowano również wzrost produktywności unijnego rolnictwa, który wynosił 9,5%. Na terenach wiejskich funkcjonuje 41 tysięcy organizacji rolnych, z czego 22 tysiące z nich działa w formie spółdzielni. Udział rolnictwa w całkowitym zatrudnieniu w krajach unijnych wynosi 4%. Oznacza to, że na pełnoetatowo lub na częściowych etatach w branży rolnej pracuje 20,5 miliona mieszkańców państw Unii Europejskiej. Rolnictwo na przekór obiegowym lub celowo wypuszczanym w przestrzeń publiczną informacjom wyjątkowo korzystnie wpływa na otaczające je środowisko. W 2018 roku 80% europejskich rolników stosowało praktyki przyjazne środowisku, z czego znaczna część wpisywała się w programy zazieleniania w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Europejski sektor rolny znacznie zmniejszył również swoją emisyjność. W ciągu ostatnich trzydziestu lat emisja dwutlenku węgla przez gospodarstwa prowadzące działalność rolniczą zmniejszyła się o 24%. Sama gospodarka leśna na terenie UE odpowiada za pochłanianie 10% CO2 emitowanego przez kraje unijne.

NA JEDNEGO MŁODEGO ROLNIKA PRZYPADA PIĘCIU W WIEKU EMERYTALNYM

Nietrudno o stwierdzenie, że prowadzona w krajach unijnych gospodarka rolna przynosi na ich obszarze wyjątkowe korzyści. Gdzie, wobec tego tkwi problem? Jest nim demografia producentów rolnych. Rolnicy poniżej 35 roku życia prowadzą zaledwie 5,6% ogółu unijnych gospodarstw. Jednak bardziej zatrważające jest, że 31% z nich prowadzone jest przez osoby powyżej 65 roku życia. Jeszcze lepiej obrazuje to fakt, że na jednego rolnika poniżej 35 lat, przypada pięciu, którzy są już powyżej 65 roku życia. Jest to już problem nie tyle wsi, co systemowy kłopot wszystkich państw unijnych. Dosłownie wszystkich, ponieważ nie ma kraju, który nie borykałby się z tym problemem. Obecnie ogromna rzesza rolników staje się dwuzawodowcami, którzy z czasem porzucają prace na roli. W krajach UE poza gospodarstwem rolnym pracę świadczy już ponad 2/3 rolników. Nie powinno więc dziwić, że znaczna część środków przyszłej Wspólnej Polityki Rolnej ma na celu zachęcenie do dalszego gospodarowania i produkcji żywności. Problem ten w coraz większym stopniu dotyka również polskich gospodarstw rolnych.

ŚREDNI WIEK POLSKIEGO ROLNIKA PRZEKROCZYŁ 50 LAT

Według ostatniego spisu rolnego przeprowadzonego w Polsce, w 2020 roku obszary wiejskie zajmowały 93% kraju. Były one zamieszkiwane przez 40% ludności Polski. Jednak tak jak wcześniej w państwach UE również w naszym kraju wieś przestaje być obszarem kojarzonym wyłącznie z produkcją rolną. Obszary wiejskie posiadają dodatnie saldo, jeżeli chodzi o liczbę mieszkańców. W okresie 2010-2020 liczba ludzi je zamieszkujących zwiększyła się 247 tysięcy, podczas gdy w miastach nastąpiło zmniejszenie o 511 tysięcy osób. Jednak dominująca działalność mieszkańców wsi w coraz mniejszym stopniu jest związana z rolnictwem. Główna część z nich pracuje w firmach prowadzących działalność przemysłową i budowlaną. Co trzecia osoba na wsi zajmuje się usługami, a co czwarta w handlem, gospodarką magazynową, czy gastronomią. Ze spisu wynika, że rolnictwo jest sektorem nadal ważnym dla wsi, jednak już nie tym który ma największy udział. Liczba gospodarstw rolnych odnotowanych przez GUS to 1,3 miliona. Posiadają one łączną powierzchnię 16,4 mln hektarów, co stanowi 56,5% obszarów wiejskich Polski. Co jednak warte podkreślenia 50% gospodarstw to te o powierzchni od 1 do 5 ha. Te również zanikają w najszybszym tempie. W latach 2010-2020 działalność zakończyło 12,7% gospodarstw rolnych. Większość z nich to posiadające obszar od 1 do 15 ha. Efektem tego jest zmniejszenie się w ciągu dziesięciu lat, liczby osób pracujących w rolnictwie o 1/4. W roku 2016 doszło też do przekroczenia pewnej bariery. Mianowicie średni wiek osób pracujących na roli wzrósł powyżej  50 lat. Jest to już poziom bliski statystycznemu unijnemu rolnikowi.

SZWEDZKI PRODUCENT MLEKA TO EMERYT? CZY BĘDZIE TAK TEŻ W POLSCE?

Likwidacja gospodarstw dotyczy również producentów mleka. Każdy z nią związany obserwuje ten trend już od lat. Idealnie wpisuje się on w przedstawione przez GUS dane. Liczące tysiące członków spółdzielnie to już tylko te największe na rynku. Podczas gdy jeszcze niedawno nawet średni zakład mleczarski odbierał mleko z kilku tysięcy gospodarstw. Dużych producentów rolnych w cytowanym spisie rolnym oczywiście przybyło, a wyzwaniem w przyszłości staje się bardziej zatrzymanie przy produkcji średnich i małych producentów. Warto zauważyć, że polscy hodowcy są i tak w młodzi w porównaniu do państw starej Unii. Wśród nich występują już wręcz skrajne przypadki jak Szwecja, gdzie co drugi producent mleka to osoba w wieku emerytalnym. Przy tym szwedzkich hodowców nie da porównać się do masowo likwidujących się w Polsce małych gospodarstw. Tamtejszy przeciętny producent mleka dysponuje gruntami o powierzchni 120 ha. Niebagatelny wpływ na sytuację w Polsce miało chociażby funkcjonowanie rent strukturalnych oraz niskiego wieku emerytalnego. Jednak tych dwóch czynników nie ma już na polskiej wsi. Rolnikom wiek emerytalny podwyższono o 5 lat, a młodzi hodowcy nie otrzymują wystarczających zachęt do pozostawania na wsi. Polska produkcja mleka owszem posiada jeszcze znaczne rezerwy i dlatego też jej poziom nadal wzrasta. Jest wręcz ewenementem w skali Europy. Jednak lista bolączek dotykających młodych producentów mleka jest wyjątkowo długa, w ich występowanie może już wkrótce być opłakane w skutkach.

Produkcja serów i twarogów w Polsce rośnie. Jak wskazują dane Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, w latach 2004-2020 odnotowano wzrost o 65%. Na tle Unii Europejskiej Polskę wyprzedzają tylko Niemcy, Francja, Włochy i Niderlandy. W 2020 roku w naszym kraju wyprodukowano aż 960 tys. ton sera. Najpopularniejsze są twarogowe (51%) i podpuszczkowe dojrzewające (37%).

Zagraniczni konsumenci doceniają polskie sery

Wraz z intensyfikacją produkcji serów rośnie też eksport. Na przestrzeni lat 2004-2020 sprzedaż produktów za granicę kraju podniosła się ze 191 mln Euro do 823 mln Euro. Wśród serów importowanych największym uznaniem cieszą się te dojrzewające. Jak wynika ze wspomnianego raportu KOWR, w latach 2014-2020 ok. 45% krajowej produkcji było przeznaczane na eksport.

Ser w słodkiej postaci?

Coraz intensywniejsza produkcja idzie też w parze z popularnością przepisów na bazie tego wyrobu. Polacy chętnie wybierają ser w słodkiej postaci, a sernik jest często nazywany królem polskich ciast. Jednak na tym pomysłowość kulinarna się nie kończy. Z sera przygotowywane są również lody, desery, naleśniki, pierogi z owocami, racuchy, drożdżówki, a nawet… koktajle!

To, jak często wybieramy właśnie ten produkt, wynika z jego wartości odżywczych. Wysoka zawartość białka, wapnia, fosforu czy potasu sprawia, że jest chętnie stosowany w codziennej diecie. Twaróg jest niskokaloryczny: desery na jego bazie nie muszą być tuczące, dlatego często są wykorzystywane w różnych dietach – także odchudzających.

Wiele wskazuje na to, że spożycie nabiału nadal będzie rosło. W obliczu rosnących cen żywności to nadal relatywnie tani sposób na dostarczenie w diecie odpowiedniej ilości białka, a zarazem doskonała baza do przygotowywania różnych potraw i deserów.

Program „Ja Cię SERniczę!” jest sfinansowany z Funduszu Promocji Mleka. W ramach kampanii „Ja Cię serniczę” finansowanej z Funduszu Promocji Mleka przyglądamy się nawykom żywieniowym Polaków.

Nowy kompleks przeznaczony jest dla 6 000 sztuk bydła. Został on wybudowany przy wsparciu finansowym Rosyjskiego Banku Rolnego. Łączne wartość inwestycji przekroczyła 3,1 mld rubli. Jest to największy projekt w dziedzinie hodowli bydła mlecznego, realizowany na zrealizowany na terenie republiki. Wszystkie zwierzęta gospodarskie to wysokowydajne krowy holsztyńskie. Obecnie kompleks produkuje 87,5 ton mleka dziennie. Natomiast średnia dzienna wydajność mleczna wynosi 34,1 kg na krowę mleczną.

Realizacja projektu pozwoliła na stworzenie 128 nowych miejsc pracy. Większość pracowników zatrudnionych w przedsiębiorstwie ma mniej niż 40 lat. Stefan Durr będący prezesem grupy kapitałowej EkoNiva stwierdza, że kompleks mleczarski EkoNiva w regionie Baszkirii stanie się przyczyną wzrostu dla całej zachodniej części republiki, zapewniając dalszy zrównoważony rozwój społeczno-gospodarczy obszarów wiejskich regionu.

EKONIVA TO JEDEN Z NAJWIĘKSZUCH PRODUCENTÓW MLEKA W EUROPIE

EkoNiva jest jedną z największych rosyjskich grup rolniczych. Kluczowym obszarem jej działalności jest produkcja mleka. EkoNiva jest przedsiębiorstwem działającym w 35 regionach Federacji Rosyjskiej. Do tej pory utrzymywała stado liczące 330 tysięcy sztuk bydła, z czego jedną trzecią stanowiły krowy mleczne. Wszystkie wyroby jakie kieruje na rynek to produkty ekologiczne. Ponadto prowadzi ona hodowlę bydła mięsnego i produkcję nasion. Od 2013 roku firma zajmuje się również przetwórstwem mleka. Najistotniejsze ze spółek działających w ramach holdingu działają w regionach Woroneż, Kaługa, Kursk, Leningrad, Moskwa, Nowosybirsk, Orenburg, Riazań, Samara i Tumen, na terytorium Ałtaju, Baszkirii i Tatarstanie. EkoNiva prowadzi produkcję rolną na gruntach o powierzchni ponad 630 tysięcy hektarów. Dział mleczarski grupy, który jest jej sercem to obecnie 40 kompleksów hodowlanych.

– Krowy są już zbyt duże jak na warunki naszej obory, głównie chodzi o wymiary legowisk. Ponadto mniejsze krowy lepiej dają sobie radę pod względem zdrowotnościowym. Zużywają też mniej paszy na potrzeby bytowe – powiedział hodowca, który zamawia nasienie z trzech firm: WWS, Alta i MCHiRZ Łowicz, a zabiegi inseminacji wykonuje lekarz weterynarii Sebastian Sobiecki, który również opiekuje się stadem pod względem zdrowotnym.

Dziś Czesław Klimczak-Fudała przy doborze buhajów patrzy głównie na indeks płodności, budowę wymienia, budowę i zdrowotność nóg oraz racic, a także długowieczność.

Żywienie wysokowydajnych krów wymaga wręcz aptekarskiej precyzji

Hodowca doi prawie 13 tys. kg mleka od przeciętnej krowy w 305 dni laktacji i nie chce przekraczać tej bariery, bo jak przyznaje kolejny wzrost wydajności byłby bardzo kosztowny, co ma związek z żywieniem, które już teraz wymaga czasu i wręcz aptekarskiej precyzji.

Hodowca grupuje krowy pod względem zaawansowania laktacji, co na oborze uwięziowej wcale nie jest takie łatwe, ale znacznie ułatwia organizację żywienia

FOTO: Andrzej Rutkowski

Co ciekawe, przy tak wysokiej wydajności Czesław Klimczak-Fudała utrzymuje przyzwoite parametry mleka na poziomie: 4,00 % tłuszczu i 3,48% białka. Jednak jak przyznał, w tym celu stosuje korektory białkowe i energetyczne. Ostatnio do dawki wdrożył także preparat Actifiber z Biofeedu zwiększający strawność masy organicznej, w tym głownie włókna, co przekłada się nie tylko na lepsze wykorzystanie paszy, ale również na wyższy poziom tłuszczu w mleku.

Pasza treściwa zadawana 5 razy dziennie 

– Genetyka jest ważna, wiadomo nikt nie będzie doił mleka od ras mięsnych, ale finalnie decyduje, żywienie. Paszę treściwą dzielimy na 5 rozdań dziennie. Nie mamy żadnego robota do jej zadawania, a wiec jest to dodatkowa praca, ale warto. Każda krowa ma wyliczoną indywidualną dawkę mieszanki treściwej wedle wydajności, w skład której wchodzą duże ilości minerałów i witamin, w tym specjalne preparaty poprawiające rozród, korektory białkowe i energetyczne, tłuszcz chroniony, gliceryna, śruty zbożowe oraz poekstrakcyjne śruty rzepakowa i sojowa. Na dwa tygodnie przed wycieleniem stosujemy specjalną paszę z solami gorzkimi – powiedział Czesław Klimaczak-Fudała, dodając, że bardzo dobrze układa się współpraca z doradcą żywieniowym Michałem Mikołajczykiem z firmy Biofeed, ponadto w zakresie niektórych dodatków współpracuje także z firmą Josera.

Pierwsza od lewej to najwydajniejsza krowa w stadzie, która jest jednocześnie trzecia pod względem wydajności w województwie mazowieckim w rasie hf odmiany czerwono-białej

FOTO: Andrzej Rutkowski

Podstawą dawki żywieniowej jest PMR czyli mieszanka samych pasz objętościowych zadawana z paszowozu, w skład której wchodzą: kiszonka z kukurydzy, sianokiszonka, słoma, wysłodki buraczane i młóto browarniane.

– Wysłodki i młóto to pasze smakowite i mlekopędne, nadają dawce wilgotności, co zwiększa jej pobranie, zaś odpowiednią strukturę fizyczną dawki osiągamy dzięki sieczce ze słomy. Nie sztuką jest dać jeść krowie, sztuką jest to, aby krowa jak najwięcej zjadła podanej paszy, bo to przekłada się bezpośrednio na ilości wyprodukowanego mleka – podkreślił Czesław Klimczak-Fudała.

Latem PMR zadawany jest wieczorem, kiedy są już niższe temperatury. Przy każdym rozdaniu paszy treściwej hodowca podgarnia także PMR co stymuluje krowy do jego pobrania. Dawka PMR powstaje w nowym pionowym wozie paszowym Kuhn z jednym ślimakiem. Ma on pojemność 8 m3 i zastąpił wysłużonego poprzednika marki Italmix, który pracował w tym gospodarstwie przez kilkanaście lat.

Hf-y to bydło wysokie i długie, dlatego częstym problemem hodowców są zbyt krótkie legowiska

FOTO: Andrzej Rutkowski

Krowa w szczycie laktacji nie może stać obok zasuszonej, bo ma zupełnie inne potrzeby żywieniowe

Dziennie 50 krów zjada ok. 3 tony PMR-u, co daje ok. 60 kg w przeliczeniu na jedną krowę. Jest to pobranie godne naśladowania. Do tego dochodzą jeszcze pasze treściwe zadawane pod pysk.

– Dodatkowe dawki TMR sporządzamy dla jałówek i krów zasuszonych. Kiedyś już na 3 tygodnie przed wycieleniem podawaliśmy krowom taki TMR jak po wycieleniu, a teraz z tą bogatą w składniki pokarmowe dawką wchodzimy dopiero na 2 tygodnie, a nieraz na tydzień przed wycieleniem. Taka zmiana spowodowała, że krowy co prawda wchodzą nieco później w szczyt laktacji, ale za to są zdrowsze, mają lepszy apatyt i pobierają więcej paszy. Krowy grupujemy pod względem zaawansowania laktacji. Krowa w szczycie laktacji nie może stać obok zasuszonej, bo potrzebują zupełnie innych pasz. Grupowanie nie tylko usprawniło zadawanie pasz, ale też znacznie ograniczyło występowanie zalegań poporodowych – powiedział rolnik.

U najwydajniejszych krów warto wydłużyć laktację

W poprzednim roku stado Czesława Klimczak-Fudały osiągnęło najwyższą wydajność w powiecie gostynińskim uzyskując wynik 12 703 kg mleka od przeciętnej krowy w 305 dni laktacji. Ponadto w samej rasie hf odmiany czarno-białej rolnik zajął 4 miejsce w województwie, przy wydajności laktacyjnej 12 813 kg mleka, wśród obór od 20 do 50 krów. W stadzie są też sztuki hf odmiany czerwono-białej i to właśnie jedna z nich jest rekordzistką pod względem wydajności. To córka amerykańskiego buhaj Cole Red, która w V laktacji, dała 15 386 kg mleka, oznacza to trzecią pozycję w swojej rasie pod względem wydajności w województwie mazowieckim. Jest w bardzo dobrej formie i ma zadatki na pierwszą stutysięczniczkę z tej obory.

Nowsza część obory uwięziowej z 2005 roku jest bezstropowa i posiada świetlik kalenicowy

FOTO: Andrzej Rutkowski

– U najwydajniejszych krów warto wydłużyć laktację, bo jak zasuszyć taką sztukę, kiedy daje jeszcze 30 kg. Bardzo dobre wyniki rozrodu osiągamy na jałówkach. Ostatnio pokryliśmy 15 jałówek nasieniem seksowanym i wszystkie mają już potwierdzoną cielność. Natomiast najtrudniej jest o skuteczne pokrycie podczas upałów, dlatego przy bardzo wysokich temperaturach odpuszczamy i nie kryjemy, bo szkoda tylko pieniędzy – stwierdził hodowca.

Późniejsze krycie jałówek pozwala uniknąć cielenia się zwierząt podczas zrzucania zębów

Dój odbywa się w warunkach uwięziowych przy pomocy dojarki przewodowej wyposażonej w 7 aparatów udojowych. Jałówki utrzymywane są luzem. Na 2 miesiące przed wycieleniem przechodzą na uwieź, aby przyzwyczaić się do warunków, w których będą produkować mleko.

Paszowóz Kuhn Euromix o pojemności 8 kubików współpracuje z New Hollandem o mocy 80 KM

FOTO: Andrzej Rutkowski

– Jałówki kryjemy dość późno bo dopiero w 16-17 miesiącu życia. Nie dążymy do skrócenia okresu odchowu. Bardziej zależy nam na wyrośnięciu, aby jałówka ważyła co najmniej 350 kg przy zacieleniu. To jest gwarancją łatwiejszego porodu i dużej produkcji mleka. Ponadto dzięki późnemu kryciu jałówek wycielenie ma miejsce już po zrzuceniu zębów. Najgorzej jeśli jałówka cieli się i zrzuca żeby w jednym czasie, wtedy występują ogromne problemy z apetytem i zwierzę narażone jest na choroby metaboliczne na czele z ketozą – wyjaśnił Czesław Klimczak-Fudała, dodając, że sposobem na łatwiejsze porody jest też krycie jałówek nasieniem seksowanym, gdyż cieliczki zawsze mają niższa wagę urodzeniową niż buhajki. Oczywiście głównym celem stosowania nasienia seksowanego jest uzyskanie jak największego odsetka cieliczek. Jednak eliminacja trudnych porodów to taki dodatkowy pozytywny efekt uboczny.

Jałówki utrzymywane są w wolnostanowiskowych wiatach

FOTO: Andrzej Rutkowski

Odpajanie cieląt zakwaszonym mlekiem eliminuje biegunki

Do trzeciego tygodnia życia cielęta odchowywane są na pełnym mleku, a potem stopniowo mleko zastępowane jest preparatem mlekozastępczym.

– Na pełnym mleku cielęta uzyskują lepsze przyrosty. Stosujemy preparat do zakwaszania mleka z firmy Josera. Od kiedy cielęta pobierają zakwaszone mleko prawie nie występują biegunki. Ponieważ zakwaszenie mleka zabezpiecza je oraz przewód pokarmowy cieląt przed namnażaniem się bakterii patogennych np. E. coli. – powiedział hodowca.

Schładzalnik mleka pojemności 4 tys. l

FOTO: Andrzej Rutkowski

Największą blokadą rozwoju produkcji mleka w gospodarstwie Czesława Klimczaka-Fudały jest ograniczony areał ziemi. Jak przyznaje rolnik kupno czy też wydzierżawienie nowego pola graniczy wręcz z cudem. Jego zdaniem takiej sytuacji sprzyja system dopłat bezpośrednich, który zamiast premiować faktyczną produkcję, premiuje właścicieli gruntów. Kolejny ważny problem dotyczy start jakie wyrządza bardzo liczna populacja żurawi w uprawach kukurydzy.

Andrzej Rutkowski

Rosnące temperatury, spadające tempo odrostu i brak zarządzania pastwiskami spowodowały, że w latach 2008–2021 w samej Górnej Bawarii zniknęło 1855 hektarów alpejskich pastwisk. W suche lato 2022 r. niewypasane tereny wielu alpejskich pastwisk brązowiały już pod koniec lipca. Na dłuższą metę takie obszary są odłogiem i są tracone dla rolnictwa alpejskiego.

Eksperymenty pokazują, że by zachować alpejskie pastwiska, czas wypasu musi być dostosowany do początku wegetacji, a liczba zwierząt do zwiększonej czy zmniejszonej podaży pożywienia. Negatywne zmiany na alpejskich pastwiskach i w Alpach to skutki zmian klimatu – jeśli globalny wzrost temperatury w porównaniu z okresem odniesienia 1960–1991 wynosi około 0,8 stopnia Celsjusza, obecnie średnia temperatura w regionie alpejskim wzrosła już o 1,6 stopnia.

Gdy temperatura w ciągu dnia jest wysoka, skały gromadzą energię słoneczną, aby następnie uwolnić ją w nocy. Jednocześnie zimy stały się o dwa do trzech tygodni krótsze, a lodowce topnieją. Śnieg topnieje więc wcześniej, a pastwiska i Alpy zielenią się trzy do czterech tygodni wcześniej. Ze względu na wzrost temperatury i wcześniejszą wegetację, przy tej samej ilości opadów rośnie znacznie więcej biomasy. Zwierzęta mają więcej pożywienia niż wcześniej, ale w takiej sytuacji pasą się tylko w najsmaczniejszych miejscach i wracają do nich raz za razem. Takie zachowanie prowadzi do selektywnego wykorzystania roślinności w Alpach. Tworzą się "wyspy żywieniowe", które są zawsze zgryzane, a inne obszary leżą odłogiem, zarastają i nie mogą być dalej wykorzystywane jako pastwiska.

Bawarski Instytut Państwowy wydał zalecenia dla hodowców dotyczące wypasu bydła

W ramach projektu "Adaptacja wypasu na alpejskich pastwiskach i w Alpach do postępujących zmian klimatu" Bawarski Instytut Państwowy przeprowadził testy i opracował zalecenia – m.in. dostosowanie liczby zwierząt do wzrostu runi oraz wypas kontrolowany z podziałem na kwatery. Przykładowo – dla grupy zwierząt ze względu na intensywniejszy wzrost trawy na wysokości około 1000 m n.p.m. potrzeba od czterech do pięciu kwater, na wysokości do około 1600 m zazwyczaj wystarczają trzy. W ten sposób świeża, wysokiej jakości pasza jest dostępna dla wypasanych zwierząt aż do jesieni. Tak działając można zwiększyć plon paszy na pastwiskach o ponad 50%, bez dodatkowych zabiegów (np. nawożenia).

Artur Puławski

Nie każdy napój musujący musi zawierać procenty, a jego spożycie kończyć się kacem. Zakład Mleczarski „Śnieżka” położony w pomorskiej miejscowości Perlino (gmina Gniewino) działa od 1992 roku produkując twarogi, sery żółte, śmietanki, masło, mleko spożywcze i maślankę. W swoim portfolio ma także... szampan bezalkoholowy z mleka.

Mleczny szampan pojawił się na polskim rynku wcześniej niż kefir

Szampan z mleka na ziemiach polskich znany jest od lat trzydziestych XX wieku. Za czasów PRL występował pod nazwą Serowit. Szampan serwatkowy jest napojem orzeźwiającym wyprodukowanym ze świeżej serwatki pozostającej po produkcji serów twarogowych z dodatkiem wyselekcjonowanych szczepów drożdży. Kwas mlekowy wytworzony w serwatce przez szczepy bakterii fermentacji mlekowej działa ochronnie na przewód pokarmowy człowieka ograniczając rozwój bakterii chorobotwórczych.

Artur Puławski

(zdjęcie poglądowe)

Pomimo powszechnego stosowania soli anionowych w gospodarstwach nadal występuje zbyt wiele przypadków gorączki mlecznej lub jej subklinicznej postaci. Ponadto w wielu gospodarstwach trudno jest zmniejszyć liczbę krów, które ocieliły się z podwyższoną liczbą komórek somatycznych lub zapaleniem macicy. Głównymi winowajcami problemów okresu przejściowego wydają się być stany zapalne.

Do tej pory zakładano, że samo wycielenie prowadziło do mniejszego spożycia paszy i związanej z tym mobilizacji nieestryfikowanych kwasów tłuszczowych (NEFA) z tłuszczu grzbietowego. Wiemy również, że układ odpornościowy nie zawsze działa tak skutecznie w fazie przejściowej.

Prof. Lance Baumgard z Iowa State University (Horst i in., 2021) wraz z zespołem przeanalizowali około 400 badań dotyczących krów w okresie przejściowym. Na tej podstawie dostarczyli argumentów za nową teorią aktywacji układu odpornościowego. Prawie wszystkie badania opisują ujemny bilans energetyczny ze wzrostem NEFA i ciał ketonowych we krwi, ale komponent zapalny jest w większości ignorowany. Wbrew powszechnemu przekonaniu, badacze dochodzą do wniosku, że to nie tylko ujemny bilans energetyczny jest główną przyczyną chorób w okresie przejściowym, ale to głównie stany zapalne w organizmie krów decydują o dalszym losie krów po wycieleniu.

Wszystkiemu winny stan zapalny?

Do 4 tygodni przed wycieleniem układ odpornościowy może nie działać prawidłowo, co może prowadzić do nasilenia stanu zapalnego w organizmie. Szczególnie podatne na stany zapalne są wątroba, wymiona i macica. Już w 2018 roku chińscy naukowcy wykazali, że gorączka mleczna jest częściowo spowodowana aktywacją wrodzonego układu odpornościowego i zmianami w metabolizmie węglowodanów. Podwyższone wartości stanu zapalnego we krwi doprowadziły do ​​zaburzenia równowagi wapniowej.

Profesor Björn Kuhla i jego zespół z Dummerstorfer Landesanstalt für Landwirtschaft w Rostocku również odkryli w badaniu z 2020 r., że stan zapalny w ciele (wątroba, jelita, macica, wymiona, racice) prowadzi do wzrostu markerów stanu zapalnego. To z kolei prowadzi do zapalenia przysadki mózgowej, co ma wpływ na pobranie paszy. Zapalenie ma zatem bezpośredni wpływ na pobranie paszy, a tym samym na bilans energetyczny.

Dlaczego u jednych krów w okresie przejściowym występują procesy zapalne, a u niektórych nie?

Ważnym pytaniem jest, dlaczego podwyższone poziomy stanu zapalnego we krwi są mierzone u niektórych krów na miesiąc przed wycieleniem, a u innych nie. Co wpływa na układ odpornościowy?

Krowy w okresie zasuszenia nie we wszystkich gospodarstwach mają takie same warunki utrzymania, żywienia i opieki. Jeśli w tym zakresie popełni się błędy, krowy będą się stresować. Każdy rodzaj stresu może wywołać odpowiedź w układzie odpornościowym i mikrobiomie. To, czy występuje reakcja zapalna we krwi, wątrobie, przysadce mózgowej itp., zależy od stopnia stresu i interakcji mechanizmów obronnych organizmu i mikrobiomu. Niestety, nie ma jeszcze prostej, taniej techniki wykrywania tych stanów zapalnych.

Dobrym żywieniem i suplementacją odpowiednich witamin jak i dodatków paszowych, można zmniejszyć wsytępowanie stanów zapalnych u krów w okresie przejściowym.

FOTO: Beata Dąbrowska

Każda zmiana powoduje stres u tych krów. Obserwacje na zwierzętach wykazały na przykład, że krowy na ogół poruszają się mniej w pierwszych dniach po przeniesieniu do innego środowiska i dlatego pobierają mniej paszy i wody. W tych fazach jelito otwiera się (nieszczelne jelito), pozwalając niechcianym substancjom przejść przez ścianę jelita i dostać się do krwi. Te toksyczne substancje mogą powodować stany zapalne w organizmie, w wątrobie. To po raz kolejny podkreśla znaczenie dobrego komfortu krów.

Żywienie może niwelować stany zapalne w organizmie krowy

Wiele można również zrobić w dziedzinie żywienia, aby w jak największym stopniu zapobiegać stanom zapalnym. Substancje przeciwzapalne, takie jak witaminy i inne antyoksydanty, były od pewnego czasu stosowane w okresie przejściowym, podobnie jak polifenole, kwasy tłuszczowe omega czy aminokwasy. Substancje te działają zapobiegawczo przeciw stanom zapalnym. Ponadto pro-, pre- lub postbiotyki mogą mieć również pozytywny wpływ na mikrobiom. Postbiotyki są mniej znane, ale odgrywają również ważną rolę w całym układzie odpornościowym krowy w okresie przejściowym.

Beata Dąbrowska

BORDEN BYŁ NAJBARDZIEJ ZNANĄ MARKĄ MLEKA W STANACH ZJEDNOCZONYCH

To przedsiębiorstwo, którego korzenie sięgają 1857 roku. Przez ten długi czas przechodziło ono sporo zmian. Również tych związanych z osobami właścicieli, gdyż przez dość długi okres była zależna od jednego z największych amerykańskich koncernów żywnościowych, czyli Dean Foods. Znanego producenta mleka, który swoją drogą również znajduje się w stanie upadłości. Firma tworzyła oddziały w Meksyku, które ostatecznie trafiły pod skrzydła innych przedsiębiorstw. Jedna z kluczowych zmian dotyczyła przejęcia części wytwarzającej sery przez największą w Stanach spółdzielnię mleczarską, czyli Dairy Farmers of America. Wtedy Borden postanowił związać się z produkcją najbardziej podstawowych i tradycyjnych wyrobów mleczarskich. Czyli mleka spożywczego, napoi na bazie mleka, śmietan i śmietanek czy serka wiejskiego. Firma jest też znaczącym producentem soku pomarańczowego. Jak się z czasem okazało pozostanie przy tradycji było decyzją błędną i rzutującą na jej dalsze istnienie.

DLACZEGO FIRMY PRODUKUJĄCE PODSTAWOWE PRODUKTY MLECZARSKIE UPADAJĄ ?

Proces upadłości w przypadku obydwu z wymienionych przedsiębiorstw wkrótce się zakończy. Amerykańskie prawo jest w tej kwestii inne niż europejskie. W naszym otoczeniu bankructwo oznacza właściwie natychmiastowe zniknięcie z rynku. Z kolei w Stanach upadłe przedsiębiorstwo może jeszcze przez określony czas na nim funkcjonować. Zazwyczaj są to jedno lub dwuletnie okresy. Duzi przedsiębiorcy korzystają dość często z tego przywileju. Ten sposób kończenia działalności jest dużo mniej szokujący dla kontrahentów i pracowników upadłej firmy. Dlaczego jednak problemy dotknęły akurat te przedsiębiorstwa, który wydawać by się mogło, że produkują najbardziej niezbędne produkty mleczarskie? Z kolei firmy, które w podstawowej ofercie posiadają wyroby bardziej przetworzone mają się świetnie. Producenci serów dojrzewających jak Saputo czy Schreiber Foods nie ponoszą strat a wręcz przeciwnie notują świetne wyniki finansowe.

MALEJĄCE SPOŻYCIE MLEKA I ROSNĄCY RYNEK MAREK WŁASNYCH

Diagnozy stawiane przez obydwie firmy są dość spójne, a warto wziąć je pod uwagę, ponieważ zaczynają być istotne również w Europie. Jako pierwszy wymieniano malejące spożycie mleka. Nie jego przetworów, ale przysłowiowej szklanki mleka. Spożycie mleka wśród Amerykan w latach 2015-2020 spadło o 6%. Niekorzystnie na działalność wymienionych firm wpłynęła również zmniejszająca się ilość gospodarstw. Tylko w roku, w którym składały one wnioski o upadłość (2020), działalność zakończyło 2 700 z nich. W całym kraju funkcjonowało ich wtedy 40 200. Większość zlokalizowana była w pięciu stanach, czyli Wisconsin, Idaho, Kalifornii, Nowym Jorku i Teksasie. Średnia wielkość stada to 900 sztuk. Blisko połowa hodowli liczyła co najmniej 1 000 sztuk krów mlecznych. W ciągu ostatnich 30 lat w Stanach zakończyło działalność 94 000 gospodarstw zajmujących się produkcją mleka. Proces ten nieustannie przyśpiesza. Sprawia to, że ceny mleka surowego znacząco wzrosły ze względu na malejącą podaż. Jednocześnie podrożało mleko na sklepowej półce. Tym samym stało się ono mało konkurencyjne, a konsumenci wybierali chociażby znacznie tańsze soki, które były również promowane jako mające korzystny wpływ na zdrowie. Zaostrzona konkurencja sprawiła, że ceny mleka surowego przez kilka lat pozostawały na stałym poziomie, co skutkowało zamykaniem gospodarstw nie mających szans na dalszy rozwój. Podobne zjawisko zaczyna mieć miejsce w Europie. W większości państw unijnych produkuje się coraz mniej mleka. Obecnie żadna prognoza nie przewiduje wzrostu produkcji w Unii Europejskiej. Jej zwiększona ilość w przypadku Polski czy Danii jest ewenementem. Przewiduje się, że mleka w 2022 w krajach unijnych wyprodukuje się o co najmniej 0,5% w porównaniu do roku 2021.

SIECI HANDLOWE PRZEJMUJĄ RYNEK MLEKA W STANACH

Jednak szefostwo Dean Foods czy Borden zwracało uwagę na jeszcze jeden element. I nie są to sojowe czy owsiane zamienniki mleka. Ich udział rynkowy jest ciągle zbyt mały, aby stanowić poważną konkurencję dla tradycyjnego produktu. Były nim problemy z sieciami handlowymi. Na amerykańskim rynku dominuje pięciu detalistów. Pierwszym z nich jest Walmart, drugim Kroger zajmujący piątą pozycję wśród dyskontów, jednak posiadający ogromy udział w kategorii supermarketów. W opinii zarządzających Dean Foods, jak i Borden współpraca pomiędzy nimi a detalistami układała się wręcz doskonale. Jednak wszystko do czasu. Momentem przełomowym było wprowadzenie przez nich marek własnych. Do tej pory dostawcy towarów byli kontrahentem. Z czasem ich rola się zmieniła i stali się konkurentem na półce. Ten układ rynkowy jest doskonale znany wśród polskich przetwórców mleka. Mierzą się z nim każdego dnia. Zarząd Dean Foods podkreślał, że moment przełomowy nastąpił, kiedy największa w Ameryce Północnej sieć handlowa, czyli Walmart postanowiła sama zająć się produkcją mleka sprzedawanego w jej sklepach. Nastąpiło to w 2018 roku. Pierwszym podjętym przez nią krokiem było zaopatrywanie produktem własnej marki 500 sklepów zlokalizowanych w pięciu stanach, który produkowany był w mleczarni sieci w Fort Wayne w stanie Indiana. Nie przypadkiem wspomniano powyżej sieć Kroger. Ta z kolei posiada już 18 zakładów mleczarskich. W jej skład wchodzi również 9 piekarni. W swoich 33 fabrykach produkuje również karmy dla psów i kotów, napoje bezalkoholowe i wody czy płatki zbożowe. Spółki córki sieci zajmują się również sprzedażą paliw, oferują pożyczki i ubezpieczenia oraz prowadzą własną sieć aptek posiadającą 2 251 punktów sprzedaży zlokalizowanych w jej marketach. Pozostaje stwierdzić, że marki należące do Dean Foods i Borden przegrały konkurencję z markami własnymi sieci handlowych.

CZY EUROPEJSKIE MLEKO ZACZNĄ SKUPOWAĆ BIEDRONKA I TESCO ?

Czy ten scenariusz może powtórzyć się w Europie? Bez wzmocnienia roli będących ostatnio pod obstrzałem przetwórców bez wątpienia tak. Pierwsze kroki w tym obszarze postawiło brytyjskie Tesco. W ramach sieci handlowej już od 15 lat działa TSDG (Tesco Sustainable Dairy Group), czyli grupa hodowców sprzedających mleko bezpośrednio do detalisty. Pomysł ten rozwijają również inne sieci handlowe. Przykładowo Jeronimo Martins, działający w Polsce jako Biedronka, swoje sklepy w Portugalii zaopatruje w mleko pochodzące w części z mleczarni, której jest właścicielem. Zakład Terra Alegre został włączony do sieci w 2015 roku. Trzy lata później został gruntownie zmodernizowany, zyskując nowe moce produkcyjne. Popularna Biedronka zajęła się również hodowlą bydła mięsnego Angus w północnej Portugalii oraz dorady i labraksów w hiszpańskim Alicante i wokół Madery. Wszystko to trafia na stoły klientów sieci, a Jeronimo Martins czy Tesco to tylko dwa z wielu przykładów.

SIECI HANDLOWE MOGĄ STAĆ SIĘ GRACZAMI NA RYNKU MLEKA

Nie jest wcale prawdopodobnym, że tak jak sieci handlowe lata temu same sobie stały się hurtownikiem, tak w przyszłości mogą same sobie stać się producentem. Jak widać w przypadku najprostszych w produkcji wyrobów już zaczyna mieć to miejsce. W Europie grunt pod takie działania staje się znacznie bardziej dogodny niż po drugiej stronie oceanu. Znaczną rolę prawdopodobnie odegra tu tzw. zielony ład i seria towarzyszących mu, zrównoważonych’’ praktyk. Wielu wskazuje, że spowoduje on poluzowanie więzi pomiędzy producentem rolnym a przetwórcą. Ktoś ten obszar zapewne zagospodaruje. I wcale nie jest wykluczone, że będą to detaliści. W końcu to po ich stronie znajduje się obecnie możliwość narzucania,,standardów’’ tworzących wartość dodaną produktów. Nietrudno zauważyć, że coraz częściej są one atrybutami marek własnych. Jaja z chowu bez klatkowego czy mleko od krów bytujących w podwyższonym dobrostanie zazwyczaj szybciej pojawiają się w marce dystrybutora.

Wybory uzupełniające odbyły się w gmachu Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Ze swoich funkcji w Izbie zrezygnowało troje dotychczasowych członków zarządu. Dotychczasowy prezes Izby Edward Bajko, a jednocześnie prezes Spółdzielczej Mleczarni SPOMLEK oraz Preter Knauer, będący prezesem Hochland, udają się na zasłużone emerytury. Z funkcji wiceprezesa zrezygnował również wiceprezes Zbigniew Kalinowski z Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w Piątnicy.

Grzegorz Gańsko z OSM Sierpc nowym prezesem PIM

W wyniku wyborów nowym prezesem Polskiej Izby Mleka został Grzegorz Gańko, na co dzień zarządzający Okręgową Spółdzielnią Mleczarską w Sierpcu,  producentem Sera Królewskiego, będącego jedną z najbardziej rozpoznawalnych marek serów dojrzewających w Polsce.

Pozostali członkowie zarządu to osoby związane z firmami, których reprezentanci dotychczas znajdowali się w zarządzie Izby. Są to Paweł Gaca, który wkrótce ma pełnić funkcję prezesa SM Spomlek oraz Maciej Tomaszewski zastępujący Petera Knauera w Hochlandzie. W składzie Polskiej Izby Mleka znalazł się również Łukasz Kalinowski - wiceprezes OSM w Piątnicy. Nastąpiły również zmiany w składzie sądu koleżeńskiego oraz komisji rewizyjnej.

{se_photo}85929{/se_photo}

Jaki jest nowy skład Polskiej Izby Mleka?

Obecny skład zarządu polskiej Izby Mleka przedstawia się następująco:

• Grzegorz Gańko - prezes zarządu PIM (OSM Sierpc)
• Dariusz Sapiński (SM MLEKOVITA)
• Paweł Gaca (SM Spomlek)
• Łukasz Kalinowski (OSM Piątnica)
• Maciej Tomaszewski (HOCHLAND sp. z o.o.)
• Paweł Pasternak (SM MLEKPOL)
• Agnieszka Maliszewska

Artur Puławski

Badania próbek mleka z podwyższoną liczbą komórek nie zawsze prowadzą do otrzymania przydatnego wyniku, ponieważ nie zawsze na płytkach agarowych wyhoduje się bakterie lub ich zawartość będzie niespecyficzna. To znacznie utrudnia wybór antybiotyku. Jakie są tego przyczyny?

Patogeny ukryte w biofilmach

Na próbkę – od jej pobrania do laboratorium działają czynniki techniczne i mikrobiologiczne. Próbki z poszczególnych ćwiartek są bardziej reprezentatywne niż próbki zbiorcze ze wszystkich czterech ćwiartek. Pobieranie próbek powinno odbywać się w sposób jak najbardziej higieniczny. Mleko z doju wstępnego zawiera z reguły najwięcej patogenów, jednak w przypadku drożdży, końcowe mleko jest bardziej informatywne. Wysyłka próbek powinna nastąpić tak szybko jak to możliwe, ale chłodzenie i/lub roztwór stabilizujący również są przydatne, ponieważ niektóre patogeny, takie jak E. coli lub mykoplazmy szybko się rozkładają i dają wynik fałszywie ujemny.

Często przyczyny niewykrycia patogenów wymienia leżą po stronie samych patogenów. Co najmniej 80% wszystkich bakterii ma zdolność tworzenia biofilmów, np. jeśli stan zapalny trwa kilka dni lub jest już przewlekły. Bakterie uwalniane są z biofilmów nieregularnie, dzięki czemu w mleku znajdują się ich różne ilości. Typowe w takich przypadkach są również silne wahania lks.

Patogeny mogą ukrywać się w biofilmach, są więc nie do wykrycia na płytce agarowej w laboratorium

FOTO: Elite

Ponadto, niektóre bakterie mają zdolność do przetrwania w komórkach odpornościowych wymienia (np. S. aureus), więc ich wykrycie rzadko jest możliwe. Często jednak można znaleźć patogeny po 1–2 tygodniach lub po wystąpieniu sytuacji stresowej.

Układ odpornościowy mógł już wcześniej zniszczyć patogenty

Innym powodem braku wykrywalności patogenów może być fakt, że układ odpornościowy krowy w wymieniu, zwłaszcza komórki żerne, zniszczyły już większość bakterii tak, że są one w stanie dłużej się rozmnażać i dlatego nie można ich wyhodować na płytkach agarowych.

Po antybiotykoterapii patogeny w mleku są zazwyczaj zabijane i nie są już wykrywalne. Komórki żerne ulegają jednak tylko stopniowej degradacji, czyli lks powoli spada. Zatem – między ostatnim leczeniem antybiotykiem, a pobraniem nowych próbek, należy odczekać kolejne 14 dni. Zwiększa to szansę na znalezienie patogenów, które przetrwały w biofilmie.

Wniosek: Jeśli w przebiegu klinicznego mastitis nie uda się wykryć żadnych patogenów, jedyną opcją jest czekanie i obserwowanie postępu choroby oraz pobieranie nowej próbki co 7–14 dni. W przypadku subklinicznego lub przewlekłego mastitis, długoterminowy efekt antybiotykoterapii jest często niezadowalający. W tym przypadku należy poczekać na oznaczenie typu patogenu. Wtedy trzeba przeanalizować status zdrowotny stada i wprowadzić środki profilaktyczne.

Do wzrostu indeksu przyczyniły się ceny proszki mleczne oraz bezwodny tłuszcz mleczny. Zarówno odtłuszczone mleko w proszku, jak i pełne mleko w proszku zdrożały o 3,1%, przy czym OMP do 3057 dolarów/t a PMP do o 3 397 dolarów/t. Ceny bezwodnego tłuszczu mlecznego wzrosły o 2,7% do 5 711 dolarów/t.

Masło od początku października utrzymuje się w trendzie bocznym. Po lekkim umocnieniu wartości na poprzedniej aukcji, tym razem straciło 0,8% i sprzedano je za 4 829 dolarów/t. Podobnie zachowuje się ser cheddar, który staniał o 1,3% do 4746 dolarów/t. Trzecią aukcje z rzędu na GDT po długiej przerwie sprzedawana jest laktoza. Podobnie, jak przed dwoma tygodniami i tym razem straciła na wartości. Jej cena spadła o 4,6% do 1 236 dolarów/t.

Szacunki z Meklemburgii-Pomorza Przedniego wykazują, że koszty odchowu to średnio około 2,20 euro na zwierzę dziennie. Odchów więc jest tym droższy, im później cieli się jałówka. W zależności od gospodarstwa, różnice w średnim wieku pierwszego wycielenia są znaczne. W przypadku intensywnego odchowu jest to około 22 miesięcy, co znacząco pozwala obniżyć koszty odchowu.

Ale... Jeśli pierwiastki rozpoczynają swoją pierwszą laktację bardzo młodo, może mieć to negatywny wpływ na wydajność mleczną. Im więcej energii potrzebują one na rozwój fizyczny w okresie laktacji, tym mniej energii pozostaje na produkcję mleka. Monitorowanie masy ciała młodych i starych krów oraz ich porównywanie może pomóc hodowcom bydła mlecznego w dobraniu odpowiedniego wieku pierwszego wycielenia w swoim stadzie.

1. Uwaga na rozwój fizyczny jałowek

Aby szczegółowo monitorować rozwój młodych zwierząt niezbędna jest kontrola masy ciała. Masa 400 kg lub wiek 15 miesięcy są zazwyczaj uznawane za wytyczne dla pierwszej inseminacji jałówek rasy hf. Lepiej jednak ustalić wartości docelowe, które odpowiadają potrzebom konkretnego stada. Za punkt wyjściowy służą dorosłe krowy w stadzie. Dorosła krowa to zdrowa krowa w 4. laktacji, między jej 80. a 200. dniem. Ma ona reprezentatywną lub docelową wagę dla większości stada. W zależności od stada ciężar krów może być bardzo zróżnicowany, dlatego wytyczne dotyczą konkretnego stada.

Ile powinny ważyć jałówki i krowy podczas unasienniania i wycielenia?

FOTO: Elita

Wskazówka: Należy zważyć dziesięć krów razem na przyczepie i obliczyć wartość średnią.

Wagi docelowe (obliczone na podstawie masy ciała starszych krów) wynoszą:

• 55% masy ciała dorosłej krowy przy pierwszej inseminacji,
• 82% masy ciała dorosłej krowy po pierwszym wycieleniu.

Na przykład, jeśli dorosłe krowy w stadzie ważą średnio 700 kg, jałówki z tego stada inseminujemy po raz pierwszy, gdy osiągną ok. 385 kg. Ale jeśli średnia masa dorosłych krów wynosi ok. 750 kg, jałówki powinny być inseminowane po osiągnięciu 413 kg. Im wcześniej młode bydło osiągnie docelową masę ciała, tym krótszy i odpowiednio tańszy będzie okres odchowu. Jeśli jałówki zacielą się przed osiągnięciem docelowej masy ciała, będą musiały później to nadrobić, co przełoży się na spadek wydajności mlecznej.

2. Porównanie wydajności szczytowej

Czy dużo energii pierwiastka przeznacza na własny rozwój, widać nie tylko w masie ciała, ale i w szczytowej wydajności (wykres 1). Oczekiwana szczytowa wydajność pierwiastki również jest odzwierciedleniem masy dorosłych krów w stadzie. Przybliżoną wartością docelową jest 80%, co oznacza, że pierwiastki powinny osiągnąć około 80% produkcji mleka swoich starszych współtowarzyszek w oborze. Poziom wydajności stada nie odgrywa większej roli.

W tym gospodarstwie jałówki osiągają maksymalną wydajność 36 kg, a dojrzałe krowy 50 kg. Oznacza to, że jałówki dają tylko 72% mleka dorosłych krów.

FOTO: Elita

Przykład obliczeń

Krowy w stadzie (3. + 4. laktacja) ważą średnio 700 kg i dają 45 kg mleka w szczycie laktacji; pierwiastki ważą 500 kg i dają 31 kg mleka w szczytowym momencie.

Masa ciała: 500 kg/700 kg x 100 = 71%.

Wydajność mleczna: 31 kg/45 kg x 100 = 69%.

Pierwiastki, aby osiągnąć wydajność na poziomie 80%, musiałyby ważyć około 560 kg i dawać 36 kg mleka. Tu mieszczą się rezerwy, które przeznaczają na swój rozwój.

Strata pieniędzy na mleko:

Jeden kilogram mleka mniej w szczycie laktacji oznacza około 200 kg mleka mniej w ciągu 305 dni laktacji. W tym przykładzie brakuje 5 kg (31 vs 36) w szczycie laktacji, co oznacza prawie 1000 kg mniej (5 x 200 kg). Przy cenie mleka 40 centów/kg ECM i kosztach paszy w wysokości 20 centów/kg s.m. (1 kg s.m. = 2,2 kg ECM, tj. 9 centów kosztów paszy/kg ECM) powoduje to stratę w cenie mleka: 40 centów minus 9 centów = 31 centów/kg ECM lub 310 euro na zwierzę/laktację.

Patrząc na stosunek masy ciała i wydajności mlecznej jałówek i starszych krów, można wyciągnąć wnioski dotyczące wieku pierwszego wycielenia i rozwoju. Krowy rasy hf w pierwszej laktacji powinny osiągnąć około 80% wydajności swoich starszych koleżanek z obory

FOTO: Elita

3. Znalezienie właściwego wieku pierwszego wycielenia

Wniosek: Wiek pierwszego wycielenia może przekładać się zarówno na koszty odchowu, jak i na ceny mleka, więc powinien być indywidualnie dostosowany do danego stada.

Jeśli podczas odchowu uwzględnimy wagi docelowe, jałówka będzie wystarczająco rozwinięta, aby osiągnąć swoją masę ciała. W przeciwnym razie rozwój fizyczny odbije się na kosztach mleka. Uwaga: dla innych ras mlecznych docelowe wagi i ich stosunek znacznie mogą się różnić. Niemniej jednak również w tym przypadku wskazane jest kontrolowanie rozwoju. Ważne jest, aby znaleźć właściwy sposób dla własnego gospodarstwa, aby kontrolować dane. Aby to osiągnąć, hodowcy krów mlecznych powinni:

• notować przyrosty masy ciała (przynajmniej w okresie odchowu),
• znać wagi docelowe (dorosłe krowy),
• porównywać krzywe laktacji (raport kontroli),
• regularnie analizować zależność między masą ciała, a wydajnością jałówek i starszych krów.

Wielu producentów mleka nadal odpaja swoje cielęta restrykcyjnie, choć wiele badań wskazuje, że bardziej korzystne dla ich rozwoju jest karmienie mlekiem pełnym lub preparatami mlekozastępczymi w opcji bez ograniczeń (ab libitum). Tak żywione zwierzęta są zdrowsze, mają wyższą masę przy odsadzeniu i wcześniej mogą osiągają gotowość do pierwszej inseminacji. Lekarz weterynarii Rebecca Rehage doradza hodowcom krów mlecznych jak poić cielęta ad libitum.

Obawy, że cielęta wypiją zbyt dużo mleka i dostaną z tego powodu biegunki, są bezpodstawne. Przy odpajaniu ad libitum konsystencja kału rzeczywiście może być bardziej luźna. To normalne, ponieważ przyjmują one więcej paszy – w postaci płynnej i stałej, a zatem, również więcej wypróżniają się. Rozrzedzonego kału nie należy mylić z biegunką zakaźną!

Wskazówki jak uniknąć biegunek u cieląt karmionych ad libitum:

1. Zacząć od cieląt nowo urodzonych: jeśli pojenie ad libitum jest nowością, wprowadzanie nowego systemu należy zacząć od cieląt nowo urodzonych. Jeśli hodowca chciałby zmienić odpajanie cieląt wcześniej żywionych restrykcyjnie, musi liczyć się z tym, że będą one chciały pobrać jak największą ilość płynów i szybciej dostaną biegunki.

2. Zapewnić odpowiednią ilość siary: wstępnym warunkiem powodzenia systemu odpajania ad libitum jest dobre zaopatrzenie nowo urodzonych cieląt w siarę. Powinny one przyswoić wystarczającą ilość przeciwciał, aby wykształcić silny system odpornościowy. W tym celu podajemy od trzech do czterech litrów siary w ciągu pierwszej godziny życia.

Ważne: Siara musi być czysto wydojona i rozlana do butelek oraz być dobrej jakości (zawartość IgG powyżej 50 g/l lub > 22% brix).

3. Zawsze mieszać mleko w ten sam sposób: bez względu na to, czy jest to preparat mlekozastępczy, mleko wzbogacone czy zakwaszone mleko pełne – protokół mieszania powinien być zawsze taki sam i niezwykle precyzyjny. Nawet niewielkie odchylenia mogą rozregulować żołądki cieląt. Obejmuje to prawidłowe dozowanie preparatu mlekozastępczego lub zakwaszającego, jak również kolejność, temperaturę płynu i czas mieszania (należy przestrzegać instrukcji producenta!).

Wskazówka: W kuchni dla cieląt należy zawsze używać tego samego (i jedynego) dozownika oraz trzymać w pogotowiu termometr i zegar z sekundowym wyświetlaczem lub stoper.

4. Codzienne płukać wiadra: wiadra należy płukać regularnie, najlepiej raz dziennie, a co tydzień czyścić i dezynfekować. Zmniejsza to ryzyko infekcji w kojcu/kojcach dla cieląt! Zanim wiadro trafi do następnego cielęcia, należy je bardzo dokładnie umyć, zgodnie z procedurą mycia stosowaną dla systemu udojowego – najpierw płukanie letnią wodą i pozostawienie do odmoczenia. Następnie czyszczenie środkiem alkalicznym i szczotką, a potem płukanie w zimnej wodzie. Na koniec ostateczne spłukanie mieszaniną wody, środkiem kwasowym oraz dwutlenkiem chloru. Tak umyte wiadro należy dobrze wysuszyć i przechowywać w suchym miejscu do następnego użycia. Przed kolejnym użyciem zdezynfekować i pozostawić do wyschnięcia.

Wokół karmienia ad libitum narosło wiele uprzedzeń. Mimo ewidentnych korzyści wciąż nie jest jeszcze powszechnie akceptowane. Aby obyło się bez biegunki należy ściśle przestrzegać protokołów i higieny.

FOTO: Elita

5. Każde cielę ma mieć swoje własne wiadro i smoczek: każde cielę ma swoje wiadro i ten sam smoczek przez cały okres odpajania. Zapobiega to rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych w cielętniku.

Wskazówka: oznacz wiadra i igloo/kojec tym samym numerem.

6. Przykryć wiadro: słoma, muchy lub inne zanieczyszczenia nie mają prawa znaleźć się w wiadrze dla cieląt. Szczególnie groźne są muchy, które przenoszą bakterie dobrze namnażające się w mleku. Dodatkowo oprócz regularnego czyszczenia, wiadra do odpajania cieląt powinny być przykryte pokrywką lub siatką.

7. Sprawdzać dwa razy dziennie: Podczas pojenia ad libitum cielęta wymagają intensywnej obserwacji. W tym systemie cielęta są mniej głodne i dlatego nie zawsze wstają zaraz po napełnieniu wiadra. Podczas obserwacji należy zwrócić uwagę na to, ile mleka zostało wlane (lub wylane). Dzięki temu łatwiej zauważyć jeśli cielę pije mniej niż zwykle.

Poidła powinny być regularnie, najlepiej codziennie, dokładnie czyszczone

FOTO: Elita

8. Nie należy zbyt wcześnie odstawiać: karmienie ad libitum powinno trwać co najmniej trzy tygodnie. Tyle czasu potrzeba, aby cielęta były w stanie zjeść wystarczającą ilość paszy stałej. Począwszy od czwartego tygodnia można zmniejszyć ilość podawanego mleka o 10–50% (pod warunkiem, że dostępna jest woda i pasza stała). Ewentualnie można podawać mleko ad libitum przez całą fazę i skrócić fazę karmienia mlekiem, jeśli cielęta spożywają co najmniej 2 kg paszy stałej dziennie.

Ważne: Od samego początku należy podawać do woli wodę i paszę stałą w wiadrze.

9. Unikać stresu towarzyszącego zmianie: Jeśli cielęta są przenoszone z indywidualnych budek do grup, należy upewnić się, że grupy są jednorodne. Najlepiej nie przemieszczać cieląt pojedynczo, lecz w parach lub w całej grupie. Można je później przenosić w grupie do poszczególnych kojców, co zmniejsza stres socjalny.

10. Higiena: Bez względu na to, jak dobrze i dużo podaje się mleka, jeśli higiena nie jest właściwa, nie unikniemy problemów. Krytycznymi punktami kontroli w tym zakresie są smoczki i wiadra do pojenia. Należy je regularnie czyścić i dezynfekować, aby nie dopuścić do powstania mazistego biofilmu, w którym namnażają się zarazki. Również igloo musi być zawsze czyste i dobrze wyścielone.

Co zrobić gdy pojawi się biegunka?

Jeśli wystąpi biegunka, nie należy zmniejszać ilości wypijanej wody. Cielęta z biegunką potrzebują dodatkowego mleka, aby zrekompensować straty spowodowane przez chorobę. Mogą one szybko stracić 5% masy ciała, a podczas silnej infekcji nawet od 8 do 10%. Dlatego też należy zapewnić im dodatkowe ilości mleka pokrywające stratę. Dalsze wskazówki:

Cielęta należy przenosić co najmniej w parach; redukuje to biegunkę wywołaną przez stres

FOTO: Elita

• Zmierz temperaturę ciała – wartość powyżej 39,5°C może wskazywać na infekcję.
• Zwróć uwagę na takie objawy, jak obniżony poziom energii, zapadnięte oczy i fałdy skórne, które znikają powoli (odwodnienie).
• Natychmiast uzupełnij utratę płynów, podając doustny napój nawadniający (ORT). Można podać 4 l elektrolitu do picia w wiadrze lub w ostrych przypadkach dwa razy dziennie po 2 l sondą. Elektrolity należy wymieszać zgodnie z instrukcjami producenta i upewnić się, że uwzględniono mały nadmiar oraz że cielę pije wystarczająco dużo.
• Jeśli cielę nie wraca do normalnego stanu w ciągu czterech dni, konieczne jest przeprowadzenie kompleksowej diagnostyki przez lekarza weterynarii.
• Cielęta, które nie potrafią stać o własnych siłach, nie mogą być karmione na siłę, ale stanowią nagły przypadek weterynaryjny!
• Aby zapobiec spadkowi wydajności, biegunka u cieląt powinna być wyjątkiem. Jeśli występuje często, należy krytycznie przeanalizować wraz z doradcą lub lekarzem weterynarii system odpajania mlekiem.

W polskich gospodarstwach, w których krowy utrzymywane są na uwięzi, około 20% jest zagrożonych ketozą, natomiast u krów utrzymywanych w oborach wolnostanowiskowych odsetek ten nie przekracza 13%. Statystyki dotyczące występowania ketozy w innych krajach różnią się od siebie, niemniej jednak problem jest dalej aktualny i przyczynia się do znacznych strat ekonomicznych mlecznych gospodarstw na całym świcie.

Co lepiej leczy ketozę - glikol propylenowy, etanol czy czerwone wino?

Ponad 3200 lekarzy weterynarii z 74 krajów brało udział w 31 Światowym Kongresie Bujatrycznym w Madrycie. Podczas licznych prelekcji, nie zabrakło nowych doniesień na temat ketozy u krów mlecznych. Niemałe poruszenie wywołały badania naukowców ze Stanów Zjednoczonych, którzy poszukując nowych strategii leczenia ketozy przeprowadzili badania, w których sprawdzili jak w porównaniu z leczeniem glikolem propylenowych (alkohol z grupy dioli) wypadają takie alkohole jak etanol czy...czerwone wino.

Celem, przyświecającym naukowcom była ocena skuteczności dwóch naturalnych i łatwodostępnych produktów alkoholowych, które bedą podobnie lub skuteczniej obniżać poziom ciał ketonowych u krów z ketozą, niż komercyjnie dostepny glikol propylenowy. Jak przyznają autorzy badania, ogólny odsetek wyleczonych krów był niski we wszystkich badanych grupach, co pokazuje jak trudnym do skutecznego leczenia shcorzeniem jest kliniczna ketoza. Niemniej jednak grupą krów, która cechowała się największym spadkiem ciał ketonowych, a konkretnie beta-hydroksymaślanu we krwi, była grupa zwierząt otrzymująca doustnie czerwone wino.

Dwa litry pierwszego dnia, czyli jak leczyć krowy czerwonym winem

Ile czerwonego wina potrzebuje krowa do wyjścia z ketozy? W przeprowadzonym doświadczeniu, krowy otrzymywały w pierwszym dniu po dwa litry wina i po 1 litrze przez dwa kolejne dni. Protokół ten okazał się skuteczniejszy od standardowego leczenia glikolem propylenowym (podawanie po 300 ml dziennie prez 3 dni) oraz podawania etanolu (podobnie jak w przypadku wina - 2 litry /1 litr/1 litr). Pozytywne efekty leczenia winem były szególnie zauważalne u starszych krów. 

Naukowcy przypuszczają, że sekretem wyższej skuteczności leczenia winem, w stosunku do innych alkoholi, może być fakt obecności w winie cennych składników -  takich jak taniny, które mogą działać detoksykująco i regulująco na pracę krowich jelit. Ponadto czerwone wino zawiera duże ilości resweratrolu, który jest silnym antyoksydantem.

Kamila Dłużewicz

Aby strawić laktozę, człowiek potrzebuje enzymu laktazy. Jeśli go nie ma – zawarta w mleku laktoza, nie jest trawiona w jelitach, co powoduje biegunki i wzdęcia. Enzym laktaza wytwarzany jest u niemal wszystkich niemowląt, ale jego produkcja w organizmie spada gwałtownie wraz z dorastaniem. Tak było u naszych prapraprzodków, dopóki ok. 10 tys. lat temu w różnych miejscach Europy, środkowej i południowej Azji, Bliskiego Wschodu i Afryki nie pojawiła się mutacja genetyczna, dzięki której wytwarzanie laktazy utrzymuje się również w wieku dorosłym.

Dzieki mutacji genetycznej możemy trawić mleko w dorosłym zyciu

Mutacja ta utrwaliła się w populacji dopiero około roku 1000 p.n.e., mimo że pojawiła się dużo wcześniej. Wariant zmutowany zaczął wówczas występować dużo częściej za sprawą jakiejś mocno przyspieszonej selekcji naturalnej, którą obecnie trudno wyjaśnić. Aktualnie większość dorosłych Europejczyków może pić mleko bez odczuwania dolegliwości pokarmowych.

Wysokiej jakości preparat mlekozastępczy kosztuje niemało. Czy można na nim zaoszczędzić? Tym zagadnieniem zajął się Lukas Runnebaum w swojej pracy magisterskiej wykonanej na Wydziale Żywienia Zwierząt Uniwersytetu w Osnabrück.

Poziom białka obniżony z 21% do 17% zawartości

Badanie: 96 jałówek ważono w 10., 30., 42., 54. i 67. dniu ich życia. Cielęta otrzymywały wysokiej jakości, preparat mlekozastępczy przez cały okres odpajania. Pozostałe 48 cieląt stopniowo przestawiano na preparat mlekozastępczy o obniżonej zawartości białka, począwszy od 30. aż do 50. dnia życia, kiedy to dostawały wyłącznie nowy preparat. Nie zawierał on żadnego odtłuszczonego mleka, a zawartość białka obniżono do poziomu 17% zamiast zwyczajowych 21%.

Ponadto, oprócz białek mleka, wspomniany wyżej preparat zawierał również białko roślinne z pszenicy. Stopniowa zamiana preparatów mlekozastępczych była sterowana komputerowo za pomocą automatycznych podajników z dwoma zbiornikami magazynowymi i odpowiednią techniką dozowania.

Jakie wyniki uzyskano?

Nie stwierdzono istotnych różnic w masie ciała i dziennych przyrostach pomiędzy grupą doświadczalną i kontrolną. Preparat mlekozastępczy o obniżonej zawartości białka pozwolił zaoszczędzić 2 g azotu na kilogram przyrostu. W zależności od poziomu cen, redukcja białka zmniejszyła również koszty żywienia jednego cielęcia o 4,55 do 5,60 € podczas całego okresu odchowu. Aby jednak opracować praktyczną koncepcję, konieczne są dalsze badania.

Źródło: M. Sc. Lukas Runnebaum, prof. dr Heiner Westendarp, Uniwersytet Nauk Stosowanych w Osnabrück

W Polsce od wielu miesięcy mają miejsce prace związane z wdrożeniem do polskiego porządku prawnego tak zwanej dyrektywy SUP (Single Use Plastics). Jej podstawowym celem jest zmniejszenie wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko poprzez określone poziomy odzysku odpadów opakowaniowych, wprowadzenie opłat za ich niespełnienie oraz wyznaczenie procentowego udziału surowca pochodzącego z recyklingu w nowych opakowaniach. Dyrektywa nadaje także ramy prawne dla tworzenia w krajach członkowskich systemów depozytowo-zwrotnych, potocznie zwanych kaucyjnymi.

Pomimo wielu apeli branży mleczarskiej, najnowszy projekt ustawy o wprowadzeniu systemu kaucyjnego włącza opakowania po mleku i jego przetworach do tego systemu, co spowoduje, że zostaną one objęte wymogami dotyczącymi odzysku opakowań. Zdaniem Marcina Hydzika, prezesa Związku Polskich Przetwórców Mleka, że jest to błędna decyzja, ponieważ nie uwzględnia specyfiki produktów mleczarskich.

CZY WDROŻENIE DYREKTYWY SUP WŚRÓD PRODUCENTÓW MLEKA JEST MOŻLIWE ?

Jego zdaniem poważny problem, który niewątpliwe pojawi się po włączeniu naszych produktów do systemu kaucyjnego stanowi powstanie zagrożenia sanitarno-higienicznego związanego z resztkami aktywnych biologicznie produktów mleczarskich w opakowaniach, które będą zwracane przez konsumentów do placówek handlowych w ramach systemu. Może spowodować to, że klienci sklepów będą narażeni na kontakt z opakowaniami zawierającymi szybko fermentujące i pleśniejące resztki produktów. Nastąpi także zanieczyszczenie strumienia zbieranych odpadów i utrudnienie recyklingu całości zebranego materiału. Wszystko to oznacza, że po prostu system kaucyjny w przypadku mleka i jego przetworów nie ma racji bytu. Dodatkowo podnosiliśmy, że unijna dyrektywa SUP nie wspomina o przetworach mlecznych w definicji napoju, zatem niezrozumiałe i niepotrzebne jest wprowadzenie tych produktów do polskiego projektu ustawy.

Zdaniem Związku Polskich Przetwórców Mleka w praktyce może oznaczać to brak możliwości skutecznego wdrożenia systemu kaucyjnego dla opakowań po mleku i jego przetworach, a zapisane w projekcie poziomy odzysku opakowań nie będą realizowane, co narazi przemysł mleczarski na kary – skutkujące rzecz jasna wzrostem cen produktów na półkach sklepowych i całkiem prawdopodobnym spadkiem konsumpcji mleka i jego przetworów.

KOMISJA EUROPEJSKA NA TAK, POLSKA NA NIE

ZPPM jak i inne organizacje mleczarskie wielokrotnie proponował, aby z ustawowej definicji napoju usunąć przynajmniej przetwory mleczne, a do wymaganych poziomów odzysku opakowań wprowadzić wyłączenie dla opakowań na produkty pochodzące z branży przetwórstwa mleka. Niestety Ministerstwo Klimatu i Środowiska pozostaje głuche na przedstawiane argumenty, a z niezrozumiałych powodów dotychczas przychylny naszym postulatom resort rolnictwa w toku konsultacji międzyresortowych wycofał się ze zbieżnych z naszymi uwag do projektu.

Marcin Hydzik w swoim komunikacie podkreśla iż warto zauważyć, że dotychczasowe argumenty branży znalazły odzwierciedlenie w nowej propozycji Komisji Europejskiej w sprawie Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych. Jest to rozporządzenie o charakterze ogólnym, obejmujące wszystkie opakowania, nie tylko te plastikowe. Komisja Europejska stanęła na stanowisku, że systemy depozytowo-zwrotne nie powinny być obowiązkowe m.in. dla opakowań po mleku i jego przetworach. Wyłączyła również te opakowania z obowiązku ustanowienia do stycznia 2028 roku takich systemów przez państwa członkowskie UE. Można zatem wnioskować, że Komisja Europejska najwyraźniej zdaje sobie sprawę z trudności związanych z włączeniem opakowań po mleku i jego przetworach, do systemów depozytowo-zwrotnych i dotychczas nie tylko nie wprowadziła takiego obowiązku, ale w świetle treści propozycji najwyraźniej nie planuje go wprowadzać.

SUP ZNACZNIE ZWIĘKSZY CENY NABIAŁU

Wobec tego trudno zrozumieć dlaczego rządowi projektodawcy ustawy kaucyjnej, w tak trudnej sytuacji gospodarczej i inflacyjnej, chcą poprzez swoje rozwiązania doprowadzić do dalszego wzrostu cen produktów mleczarskich..

W związku z tym Związek Polskich Przetwórców Mleka apeluje po raz kolejny, aby jeszcze na etapie rządowego procesu legislacyjnego wyłączyć przetwory mleczarskie z systemu kaucyjnego poprzez zmianę definicji napoju oraz o wyłączenie opakowań po produktach mleczarskich z wymogów w zakresie poziomów odzysku.

KOGO MAJĄ DOTYCZYĆ WYTYCZNE DYREKTYWY SUP ?

Systemem kaucyjnym miałaby być objęte opakowania plastikowe o pojemności do 3 litrów, butelki szklane o pojemności do 1,5 litra oraz puszki aluminiowe o pojemności do 1 litra. Nowe obowiązki mają dotyczyć sklepów, których powierzchnia wynosi co najmniej 200 metrów kwadratowych, które w ofercie posiadają napoje w opakowaniach o wymienionych objętościach. Mniejsze sklepy mogą uczestniczyć w programie SUP na zasadzie dobrowolności.

Sama dyrektywa SUP to rewolucja na rynku opakowań i nie tylko. To w wyniku jej stopniowego wdrażania zniknęły plastikowe słomki. Z czasem z rynku zniknąć mają styropianowe pudełka i kubki, plastikowe talerze i sztućce, czy patyczki kosmetyczne. Jednym z jej celi jest wdrożenie do końca 2023 roku obowiązku produkcji wszystkich butelek plastikowych z co najmniej 25% udziałem materiałów pochodzących z recyklingu. Nakłada również poziom zbiórki opakowań plastikowych, który do 2029 roku wynosić ma 90%.

Podobnie, jak na ostatniej aukcji, największe spadki odnotowały proszki mleczne. Sproszkowana maślanka staniała o 11,4% do 2973 dolarów/t, odtłuczone mleko w proszku o 8,5% do 2972 dolarów/t, a pełne mleko w proszku o 3,4% do 3279 dolarów/t. Spadek cen występuje również w przypadku bezwodnego tłuszczu mlecznego. Jego ceny zmniejszyły się o 1,7% do 5562 dolarów/t. Laktoza straciła na wartości 1%, a sprzedawano ją za 1300 dolarów/t.

Nieznacznie wzrosły ceny masła i sera cheddar. Masło zdrożało 0,2% do 4868 dolarów/t, natomiast cheddar o 0,9% do 4802 dolarów/t.

GDT 1 listopad 2022

FOTO: GDT 1 listopad 2022

Po 42 latach pracy w Spomleku jej dotychczasowy prezes zarządu Edward Bajko postanowił odejść z firmy.

– To bardzo trudna decyzja, ale firma jest w bardzo dobrej kondycji, a ja potrzebuję odpocząć, dlatego uznałem, że to dobry czas na pożegnanie się z funkcją prezesa. Brzmi to prozaicznie, ale będę spełniał swoje marzenia i realizował plany, które trudno było pogodzić z codziennymi obowiązkami służbowymi. Zostawiam godnego następcę, który będzie kontynuował naszą wspólnie wybraną drogę rozwoju firmy – mówi Edward Bajko.

Edward Bajko z SM Spomlek jest związany od 42 lat, a sierpnia 2008 r. jest prezesem spółdzielni

FOTO:

Paweł Gaca będzie prezesem SM Spomlek od stycznia 2023 r

Rada nadzorcza Spółdzielczej Mleczarni Spomlek na wniosek Edwarda Bajko odwołała go z funkcji prezesa z dniem 31 grudnia 2022 roku. Jednogłośnie na funkcję prezesa powołała od 1 stycznia 2023 roku Pawła Gacę.

Paweł Gaca ze Spółdzielnią związany jest od 2008 roku. W tym okresie pełnił funkcję wiceprezesa SM Spomlek i wspólnie z Edwardem Bajko rozwinął firmę. Po 14 latach Spomlek jest jedną z wiodących mleczarni specjalizujących się w produkcji serów dojrzewających.

– To dla mnie ogromne wyróżnienie i dziękuję Radzie Nadzorczej za kredyt zaufania, który mi dali. Nie planuję rewolucyjnych zmian w firmie, a jedynie kontynuowanie budowy kultury organizacyjnej, która ma duży wpływ na zwiększenie efektywności Spółdzielni – mówi Paweł Gaca.

Paweł Gaca z SM Spomlek związany jest od 2008 roku. Jako prezes zamierza zwiększać efektywność mleczarni

FOTO:

Prezesura Edwarda Bajko była przełomem w historii Spomleku

Przypomnijmy, że w sierpniu 2008 roku na kanwie zawirowań i problemów ze spółdzielnią Rada Nadzorcza Spółdzielczej Mleczarni Spomlek odwołała wieloletniego prezesa firmy Szczepana Skomrę i powołała na stanowisko Edwarda Bajko, ówczesnego wiceprezesa. To był przełom dla dostawców i pracowników oraz zasadnicza zmiana zasad funkcjonowania mleczarni.

W ciągu roku nowo powołany prezes podjął decyzję o specjalizacji spółdzielni w produkcji serów dojrzewających i produktów proszkowanych, likwidując działy produkujące galanterię. Budziło to obawy i spotkało się z niezadowoleniem części członków spółdzielni i pracowników. Decyzja okazała się jednak trafiona i dała skrzydła dla rozwoju mleczarni.

W 2010 roku Spomlek połączył się z OSM w Elblągu, a po 3 latach z OSM w Chojnicach, które dzisiaj są bardzo dobrze funkcjonującymi oddziałami. Spółdzielnia wprowadziła na rynek pierwszą w Polsce markę serów dojrzewających „Serenada”, wypromowała sery długodojrzewające „Bursztyn”. Z sukcesem weszła w segment innowacyjnych proszków mlecznych WPC i WPI oraz znacząco rozwinęła sprzedaż na rynku HoReCa.

Obecnie SM Spomlek prowadzi produkcję w czterech zakładach produkcyjnych. Spółdzielnia skupuje mleko od blisko 1 100 dostawców. Roczna produkcja serów dojrzewających wynosi około 25 tys. ton rocznie.

Od lewej: przewodniczący rady nadzorczej SM Spomlek Marek Kalinowski, wiceprezes Paweł Gaca i prezes Edward Bajko

FOTO: Andrzej Rutkowski

Artur Puławski

Zrównoważone zaopatrzenie w pierwiastki śladowe oraz witaminy, zapewnienie zdrowia, płodności i wydajności mlecznej niezbędne jest w perspektywie długoterminowej. Producenci mleka powinni stosować co najmniej trzy różne dodatki mineralne: dla krów w okresie laktacji, krów zasuszonych i jałówek. Dozowanie kosztownych dodatków mineralnych jest często wyzwaniem ze względu na ich niewielkie ilości. Dziesięć wskazówek dotyczących zarządzania żywieniem:

1. Magazynowanie w workach

Dodatki mineralne mają tendencję do wchłaniania wody, dlatego powinny być przechowywane w czystym, suchym i ciemnym miejscu. Jeśli kupujemy je luzem i tak warto wsypać je do mniejszych worków. Przykładowo – duże worki często stoją otwarte przez zbyt długi czas, zanim nie zostaną zużyte.

2. Mieszanka indywidualna dla gospodarstwa

Mieszanki pasz treściwych i mineralnych wyprodukowane w gospodarstwie i dostosowane do potrzeb stada pomagają zwiększyć ilość pobieranej paszy, uprościć dawkowanie i uniknąć selektywnego pobierania paszy. Takie mieszanki zazwyczaj zawierają wszystkie potrzebne dodatki mineralne i mają postać mączki. Ważne jest, aby można je było elastycznie dostosowywać, co jest konieczne przy prawie każdej zmianie paszy objętościowej (w zależności od sposobu obliczania racji żywnościowej).

3. Dokładnie wymieszać

Dodatki mineralne najlepiej wymieszać razem z TMR. Aby dobrze rozprowadzić je w dawce pokarmowej należy postępować w następujący sposób:

Dodatki mineralne włożyć do paszowozu i wymieszać z jak największą ilością paszy (treściwej lub premiksu). Dodanie ich osobno zabiera czas i jest potencjalnym źródłem błędów. Dlatego też – włóż dodatki mineralne na łopatę kukurydzy i wsyp razem do wozu paszowego lub kup worki na dodatki mineralne w odpowiednim rozmiarze, tak aby można było wysypać całą zawartość worka, zamiast za każdym razem odważać.

Jeśli dodatki mineralne są podawane w dawce pokarmowej, ważny jest ich jednorodny rozkład oraz odpowiednia zawartość suchej masy, aby cząstki paszy związały się ze sobą i nie mogły być wybierane

FOTO: Elita

4. Ręczne mieszanie wstępne

Ręczne zadawanie dodatków mineralnych jest bardzo niedokładne! W tym przypadku zaleca się również dystrybucję mieszanki własnej lub premiksu złożonego z paszy treściwej i dodatków. W związku z selektywnym pobieraniem paszy, krowy powinny być wiązane podczas jedzenia.

5. Problem z zasuszonymi krowami

Często duży deficyt związków mineralnych występuje u krów zasuszanych, np. z powodu źle dobranych dodatków mineralnych lub nieprawidłowych bądź nieaktualnych analiz kiszonek. Skutki w postaci gorączki mlecznej widzimy już po wycieleniu. Dlatego w przypadku częstych problemów u krów zasuszonych, dawki pokarmowe powinny być analizowane pod kątem zawartości DCAB, potasu i wapnia. Jeżeli zasuszane krowy są żywione wyłącznie słomą i paszą treściwą, minerały muszą znaleźć się w paszy treściwej.

6. Nie zapomnij o dodatkach mineralnych dla młodego bydła!

Dodatki mineralne są często pomijane w żywieniu młodego bydła, co może później rzutować na płodność (problemy z pierwszym zacieleniem). O tym, czy zaopatrzenie w związki mineralne podczas odchowu było prawidłowe, poinformuje proste badanie krwi jałówek cielnych/pierwiastek. Jeżeli młodzież dostaje resztki paszy od krów, jej skład należy regularnie kontrolować, a dawkę pokarmową odpowiednio dobrać do jakości paszy.

Aby nie "zasolić" dawki pokarmowej, krowom należy podawać dodatkowo lizawki sodowe

FOTO: Elita

7. Niedożywienie i przekarmienie krów

Nieprecyzyjne żywienie czy selektywne pobieranie paszy mogą prowadzić do niedostatecznej lub nadmiernej podaży niektórych składników mineralnych. Jest to szczególnie widoczne w fazach silnego stresu, np. podczas wycielenia lub w pierwszych 60 dniach laktacji. Wartości graniczne różnią się w zależności od związku mineralnego i stada. Informacji dostarczają analizy laboratoryjne pasz lub dawek pokarmowych. Przykładowo – często wysoka zawartość popiołu w jesiennych kiszonkach prowadzi do stałego przedawkowania selenu, a w konsekwencji do objawów zatrucia. W przypadku selenu zasada "dużo pomaga dużo" nie sprawdza się!

8. Informacje z krwi

W przypadku problemów często najlepszym sposobem jest analiza rzeczywistego zaopatrzenia w składniki mineralne poprzez badanie krwi. Koszt badania krwi różni się w zależności od parametru i laboratorium. Jeśli badanie krwi ma być przeprowadzane regularnie (kontrole dawki pokarmowej), można wykonać badanie zbiorcze dla każdej grupy zwierząt. Test zbiorczy to dobry sposób na obniżenie kosztów. Ważne jest, aby dobrać odpowiednie zwierzęta, a wyniki zinterpretować wraz z lekarzem weterynarii.

9. Kontroluj zużycie lizawek solnych 

Lizawki stałe (kamienne) mogą pomóc w zaopatrzeniu w składniki mineralne, ale kontrola rzeczywistego spożycia związków mineralnych jest niezwykle trudna. Jeśli są one jedynym źródłem zaopatrzenia w minerały (np. pastwisko lub wybieg), należy przynajmniej kontrolować ich ogólne zużycie (wskazówka: zapisuj datę wyłożenia lizawki). Jeśli dostarczamy pasze mineralne do koryta, lizawki mogą być oferowane dodatkowo, do swobodnego użytku (np. na pastwisku lub na wybiegu).

10. Typowe błędy

Typowe błędy w podawaniu dodatków mineralnych to niedostateczna dokładność wymieszania, selektywne pobieranie paszy, błędne obliczenia dawki pokarmowej lub brak analiz pasz objętościowych. Ponadto – z reguły pasze mineralne sprawdza się tylko wtedy, gdy pojawiają się trudności.

We współpracy z: R. Kortwinkel, A. Borgstede, N. Henke, F. Robusch i dr M. Eisert, LWK NRW

Ropień widoczny jest pod skórą jako okrągłe wzniesienie. Najczęściej nie jest bolesny, ale powoduje dyskomfort dla zwierzęcia. Jest też, w większości przypadków, możliwy do uniknięcia. Zwłaszcza wtedy, gdy przyczyną są technopatie i niedostatki higieny. Tworzenie się ropni jest częścią obrony immunologicznej organizmu. Przyczynami tworzenia się pojedynczych ropni są:

• ropne zapalenia (phlegmon),
• zakażone siniaki (krwiaki),
• rany i wnikanie ciał obcych,
• odleżyny (decubitus).

Ropnie zwykle nie powodują żadnych objawów ogólnych. W rzadkich i ciężkich przypadkach przyczyną powstawania ropni jest ogólna infekcja bakteryjna. W takim przypadku (np. jako wynik sepsy), patogeny ropne są transportowane przez krew do całego organizmu (pyaemia). Wtedy ropnie mogą wystąpić praktycznie w każdej części ciała. W tej postaci tworzeniu się ropnia towarzyszą inne objawy chorobowe.

Utrzymywanie czystości, miękkie i przestronne stanowiska oraz antypoślizgowe posadzki zapobiegają powstawaniu ropni

FOTO: Elita

Co oznacza lokalizacja ropnia?

W praktyce ropnie u bydła spotyka się dość często. Mogą one pojawić się w okolicach głowy, klatki piersiowej i powłok brzusznych, kończyn (zwłaszcza stawów), a też na szyi, karku oraz na tylnych nogach. Lokalizacja ropni wiele mówi o słabych punktach w gospodarstwie (patrz diagram). Jeśli ropnie w stadzie występują często, ze względu na dobrostan zwierząt, niezbędne jest zastosowanie środków profilaktycznych. Ale nawet pojedynczy przypadek może być sygnałem ostrzegawczym.

Odleżyny i ropnie spowodowane punktami nacisku występują szczególnie często na stawach, a sporadycznie na kręgosłupie i szyi. Są one oznaką twardych, zbyt małych i niewygodnych stanowisk, a także niewłaściwie umiejscowionych rur karkowych i przegród legowiskowych. W przypadku odleżyn konieczne jest podjęcie działań nawet jeśli ropnie się nie formują.

Okrągłe zgrubienie natychmiast przyciąga uwagę. Ropień podskórny jest wyczuwalny jak gumowa kulka wypełniona płynem

FOTO: Elita

Ropnie poszczepienne są spowodowane niestarannymi iniekcjami. Igła przenosi zanieczyszczenia do miejsca wstrzyknięcia. Aby zapobiec powstawaniu ropni poszczepiennych, igły należy regularnie wymieniać, utrzymywać ich ostrość i higienę oraz wkłuwać je tylko w "czyste" miejsca ciała (szyja i kark).

Krwiaki to siniaki w tkance podskórnej. Są one spowodowane tępym działaniem siły (upadek, uderzenie rogami, uderzenie o twarde przedmioty). Jako wynik upadku (śliskie podłoże) ropnie często pojawiają się po bokach ud. Ropnie lędźwiowe powstają po kryciu naturalnym.

Ropnie pępkowe występują, gdy nowo urodzone cielę nie leżało w czystym miejscu lub pępowina została przecięta zbyt krótko. Zarazki i brud mogą wniknąć do tego bardzo wrażliwego obszaru po urodzeniu. Ropień w tej okolicy pępka należy dokładnie zbadać, aby wykluczyć przepuklinę pępkową.

Ropnie policzków występują zazwyczaj u młodych cieląt. Przyczyną są infekcje bakteryjne lub zmiany na błonach śluzowych spowodowane przez zęby trzonowe o ostrych krawędziach. Badanie pyska dostarcza informacji na temat pochodzenia zapalenia. Cielęta z ropniami policzków nie powinny korzystać z tego samego smoczka co inne zwierzęta, ponieważ istnieje duże ryzyko infekcji z powodu obecności bakterii w jamie pyska. W ramach profilaktyki należy regularnie wymieniać, czyścić i dezynfekować smoczek.

Przed otwarciem ropnia najpierw go nakłuj

Co należy zrobić w przypadku stwierdzenia podejrzenia ropnia? Najważniejsza rzecz, którą należy zrobić w pierwszej kolejności: nigdy nie otwieraj ropnia bez jego nakłucia! Guzek można dokładniej zbadać palpacyjnie, tzn. dłonią. Istnieją dwa różne stopnie dojrzałości ropni:

• Świeże ropnie charakteryzują się niewyraźnym odgraniczeniem i oznakami zapalenia. Można je odróżnić od krwiaka dzięki temu, że płyn nie "chlupocze" tak mocno, a skóra jest już bardziej twarda.
• Starsze, tzw. zimne ropnie.

Ropnie uległy wyraźnemu zamknięciu i przypominają wybrzuszoną gumową kulę wypełnioną płynem. Ropień można przemieścić pod skórą. Kapsuła wykazuje miejscowe lokalne przejaśnienia z tendencją do prześwitywania.

Cielę z ropniem policzka nie powinno dzielić smoczka z innymi zwierzętami; najlepiej utrzymywać je osobno

FOTO: Elita

Przejście między stopniami dojrzałości jest płynne. W przypadku podejrzenia zimnego ropnia, w celu postawienia dokładnej diagnozy należy w sposób higieniczny wykonać nakłucie próbki. Sierść w miejscu wkłucia ogolić, a skórę zdezynfekować. Wkłucie wykonać kaniulą o szerokim przekroju. Z dojrzałego ropnia wydobywa się ropa. Może być zielonkawa, biała lub koloru żółtawego, od cienkiego do gęstego i kremowego, czasem nawet z płatkami. Jeśli wypływa ciemna krew, jest to prawdopodobnie krwiak. Brak płynu może oznaczać, że kaniula jest zablokowana przez korek ropny lub że zawartość ropnia zgęstniała. Dzieje się tak szczególnie w ropniach policzków. Wystąpienie innych symptomów (obrzęk, flegmona, rozedma płuc, przepuklina pępkowa), trzeba wyjaśnić z lekarzem weterynarii.

Niech popłynie ropa

Dojrzałe ropnie mogą samoistnie pękać na zewnątrz i opróżniać się. Powikłania pojawiają się, gdy ropień otwiera się do wewnątrz. Ropnie świeże można leczyć stosując maści ściągające, aby przyspieszyć ich dojrzewanie.

Dla postawienia ostatecznej diagnozy konieczne jest nakłucie zmiany. Jeśli jest to ropień, z kaniuli wypływa ropa

FOTO: Elita

W przypadku dojrzałych, pęczniejących ropni możliwe jest ich chirurgiczne otwarcie. Należy usunąć sierść z ropnia, by przygotować pole cięcia. Ropień nacina się skalpelem – po wypłynięciu większości ropy, jamę ropnia należy przepłukać roztworem antyseptycznym. To samo dotyczy spontanicznie otwieranych ropni. Następnie pozostawia się w ropniu otwór, aby umożliwić dalszy odpływ płynu. W zależności od wielkości i umiejscowienia ropnia, należy zastosować irygację antyseptyczną przeprowadzaną ponownie w ciągu następnych 1–5 dni. Po skutecznym leczeniu jedynym śladem po ropniu jest nieco bardziej szorstki obszar skóry.

Krowy Georga Schweigera zanieczyściły ulicę w Pähl w dystrykcie Weilheim-Schongau w Górnej Bawarii, podczas przejścia z dojarni na pastwisko. Mieszkaniec gminy złożył skargę do władz, które nałożyły na hodowcę karę grzywny w wysokości 100 €.

Obowiązuje również opłata proceduralna w wysokości 25 euro i 3,50 euro za dokument pocztowy, czyli razem 128,50 euro za... kupę.

W ostatnich miesiącach coraz bardziej widoczny jest spadek eksportu z państw będących członkami UE. W bieżącym roku wyeksportowano 164 000 ton mniej produktów niż w analogicznym okresie roku ubiegłego. Jak już niejednokrotnie podkreślaliśmy wymierny wpływ na ten stan mają rosnące koszty produkcji. Unijne mleko w proszku staje się przy obecnych cenach surowca i energii oraz innych elementów mających wpływ na jego wytworzenie, po prostu zbyt drogie w obrocie międzynarodowym.

RYNEK CHIŃSKI WCIĄŻ OGRANICZONY

Doskonale pokazują to wyniki sprzedaży na rynek chiński. Kraje unijne od lat były obok Nowej Zelandii, głównymi eksporterami w tym kierunku. We wrześniu bieżącego roku na rynek chiński trafiło z państw unijnych 99 667 ton produktów mleczarskich. Było to mniej niż w analogicznym miesiącu roku ubiegłego o 17,4%. Biorąc pod uwagę okres od stycznia do września 2022 wynik jest jeszcze mniej zadawalający. Kraje unijne wyeksportowały do Chin o 26,4% mniej produktów. Jednocześnie widoczny jest wzrastający chiński import ze Stanów Zjednoczonych. Tamtejsze mleczarnie dysponują znacznie tańszym pro...

Jeżeli mastitis prowadzi do zmian w wydzielinie (pojawiają się kłaczki) można spróbować usunąć je z wymienia poprzez dój. Chociaż procesy zachodzące w organizmie również rozkładają ropę i nagromadzoną fibrynę, dojenie wspomaga ten proces. Wypłukiwanie patogenów podczas doju zmniejsza również ryzyko pojawienia się innych patogenów w tkance wymienia. W przypadku zakażeń bakteriami, które są zdolne do uwalniania toksyn po śmierci (np. bakterie coli), wydojenie zmniejsza ilość toksyn w wymieniu.

Duże zmiany wydzieliny w krowim wymieniu

Pomimo tej wiedzy pojawiają się pytania dotyczące sposobu, w jaki należy przeprowadzać dojenie:

1. Wydoić? Tak długo, jak długo zmieniona wydzielina nie blokuje kanału strzykowego, wydojenie oznacza, że można całkowicie polegać na automatycznym systemie doju. Ręczne zakładanie aparatów udojowych pod koniec doju lub ręczne zdejmowanie aparatów jest niepotrzebnym obciążeniem dla strzyków. Jeśli są wątpliwości czy automatyczny system ściągania aparatów udojowych działa prawidłowo, można go łatwo sprawdzić na zwierzętach ze zdrowymi wymionami: jeśli po zdjęciu aparatów udojowych można wydoić jeszcze trzy lub cztery strumienie mleka, wynik jest prawidłowy. Należy sprawdzić technikę, jeśli udaje się zdoić dwa (mniej) albo pięć (i więcej) strumieni.

2. Wydojenie nawet przy małej ilości mleka? Nawet przy drastycznym spadku wydajności mlecznej opłaca się wydoić krowy. Wydzielina, która jest zwykle wodnista i może zawierać płatki fibryny, może wskazywać na zakażenie bakteriami coli, dlatego wydojenie mleka i patogenów zmniejsza obciążenie toksynami, z którymi organizm musiałby sobie poradzić. Niestety, nie da się całkowicie uniknąć uwalniania toksyn, ponieważ w krwiobiegu mogą krążyć inne patogeny.

3. Ręczne ściąganie w przypadku zablokowanego kanału strzykowego? Jeżeli zmienione wydzieliny blokują kanał strzykowy (ropa, skrzepy krwi), dój mechaniczny nie zapewni wystarczającego stopnia wydojenia, ponieważ przejście z cysterny mlecznej (tj. jamy w strzyku) do kanału strzykowego jest zablokowane. W takich przypadkach lepszy efekt można uzyskać poprzez dojenie ręczne – pod warunkiem, że zablokowanie kanału strzykowego nie zostanie uwolnione przez ogromny wzrost ciśnienia. Chociaż kanał strzykowy rozszerza się podczas doju do średnicy 2–3 mm, wielu dojarzy nie zdaje sobie sprawy, że ich próby dojenia powodują tak wysokie ciśnienie w cysternie mlecznej, że mogą spowodować trwałe, czasem nieodwracalne uszkodzenia tkanki w kanale strzykowym.

Jeśli kanał strzykowy jest zatkany, zaleca się wmasowanie kłaczków z powrotem do cystern mlecznych

FOTO: Elita

W takich sytuacjach pomocne jest ponowne wmasowanie zatykających kłaczków w cysternę mleczną (patrz rysunek). W tym celu kciukiem i palcem wskazującym jednej ręki przytrzymuje się końcówkę strzyka, a palcami drugiej ręki przesuwa się zmiany wydzieliny w kierunku dna wymienia. Niezależnie od antybiotykoterapii, zastrzyki enzymatyczne do wymion mogą pomóc w zmianie konsystencji wydzieliny i ułatwić jej wydojenie.

4. Czy częste dojenie jest prawidłowe? W przypadku mastitis spowodowanego zakażeniami gronkowcami, drożdżakami lub bakteriami coli, częsty dój może przyspieszyć proces wyleczenia. W przypadku paciorkowców środowiskowych, takich jak S. uberis, częsty dój daje efekty odwrotne do zamierzonych, ponieważ z jednej strony zwiększa się tempo namnażania patogenu, a z drugiej strony wielokrotne poszerzanie kanału strzykowego zwiększa ryzyko nowych infekcji.

To ważna informacja szczególnie dla producentów mleka z automatycznym systemem doju, u których może być konieczne ograniczenie częstości doju zakażonych zwierząt – np. do dwóch dziennie. Ma to również sens w przypadku działań terapeutycznych z zastosowaniem aplikatorów do wymion – substancje czynne muszą mieć czas na rozprowadzenie w ćwiartce wymienia i osiągnąć odpowiedni poziom aktywności. Przedwczesny dój byłby tu zagrożeniem, a nawet mógłby prowadzić do powstania oporności.

Jeśli mastitis towarzyszą zmiany w wydzielinie, zaleca się ją wydoić

FOTO: Elita

Na to pytanie trudno odpowiedzieć, bo sygnały z branży są sprzeczne. Po tym, jak m.in. Niemieckie Stowarzyszenie Raiffeisen zwróciło uwagę na możliwy niedobór surowców wolnych od GMO, niektóre niemieckie mleczarnie otwierają swoim dostawcom możliwość zrobienia przerwy w umowie (wolne od GMO). Istnieje też ryzyko ograniczenia dostaw, zwłaszcza soi wolnej od GMO. Nie ma ona aż takiego znaczenia w żywieniu krów mlecznych, bo poekstrakcyjną śrutę sojową można całkowicie zastąpić rzepakiem, nawet w dawkach dla krów wysokowydajnych. Jednak są gospodarstwa, zwłaszcza te, które stosują dawki oparte na kukurydzy, które niechętnie rezygnują z soi.

Dostawy komponentów paszowych wolnych od GMO są zabezpieczone

Sprzedawcy pasz, z którymi rozmawialiśmy uważają, że dostawy rzepaku i soi wolnej od GMO są zabezpieczone mimo globalnych niepewności politycznych. – Na dziś zakładamy, że na razie nie będzie poważnych ograniczeń w dostawach wolnej od GMO śruty rzepakowej i sojowej – mówi rzeczniczka prasowa Antje Krieger z BayWa w Monachium. René Schwarz, dyrektor zarządzający Raiffeisen Vital eG oraz Simone Beukelmann, BayWa Agrarhandel (Niemcy Wschodnie) również potwierdzają tę analizę.

Całkowity obrót "produktów niemodyfikowanych genetycznie" wzrósł w 2021 roku o 4,3% – do 13,2 mld euro. Spośród nich, samo mleko i produkty mleczne stanowiły 9,3 mld euro

FOTO: Elita

W nadchodzącej jesieni i zimie dostępność źródeł białka wolnych od GMO wydaje się być zapewniona, gdyż m.in. w UE 27 przewiduje się większe powierzchnie upraw soi – twierdzi BayWa. Analitycy informują również o wzroście powierzchni upraw rzepaku o około 10%.

Co dalej z cenami przasz wolnych od GMO?

Według sprzedawców pasz widać niewielkie oznaki spadku cen, Johannes Lohrmann z Allgaier Agrarhandel w Allmendingen widzi lekką poprawę w stosunku do sytuacji sprzed kilku tygodni: – Różnica cen między soją bez GMO, a soją konwencjonalną zmniejszyła się nieznacznie, ale nadal kwota jest niebotyczna 25–30 €/dt. W "normalnych" latach było to od 6 do 12 €/dt. Również śruta rzepakowa w zachodnioniemieckim handlu hurtowym spadła do 375 €/t (w maju 500 €/t).

Jednak zdaniem uczestników rynku, dalszy rozwój zależy obecnie od wielu niewiadomych: przebiegu wojny, najbliższych zbiorów i możliwości przetwórczych w Ukrainie i w UE, niezbędnej logistyki, ale także dostępności rzepaku (wolnego od GMO) w Ameryce Północnej.

W nadchodzących miesiącach jesiennych i zimowych podaż pasz wolnych od GMO wydaje się być zagwarantowana

FOTO: Elita

Możliwe zawieszenie umów na produkcję mleka GMO-Free

Mimo pozornego rozluźnienia sytuacji, niektóre mleczarnie, takie jak Deutsche Milchkontor czy Arla Foods, zdecydowały się zaproponować swoim dostawcom przerwę w umowach (a nie ich rozwiązanie).

– Niektórzy rolnicy skontaktowali się z nami, obawiając się, że w niedalekiej przyszłości mogą nie mieć dostępu do paszy wolnej od GMO, a tym samym nie będą w stanie wywiązać się z umów na dostawy – mówi Oliver Bartelt, rzecznik prasowy DMK Group.

– Aby wesprzeć swoich rolników, DMK dałoby rolnikom możliwość złożenia wniosku o wstrzymanie się z realizacją umowy w sprawie dostaw i jakości "produkcja mleka wolnego od GMO zgodnie ze standardem VLOG". Jak dotąd, jednak Deutsches Milchkontor nie zarejestrował znaczącego zainteresowania tą propozycją. Również w Arli możliwość zawieszenia była dotychczas wykorzystywana tylko w pojedynczych przypadkach – mówi rzecznik prasowy Arla Markus Teubner.

Przedstawiciele mleczarni z południa Niemiec również informują o podobnym zjawisku – do tej pory były tylko pojedyncze zgłoszenia od producentów – mówią zgodnie. Głównym powodem braku zainteresowania opcją zawieszenia umowy jest konieczność potwierdzenia u dostawców braku możliwości zakupu pasz wolnych od GMO. Wiąże się to ze stratą dopłaty VLOG nie tylko w czasie samej przerwy, ale także przez kolejne 3 miesiące po powrocie do żywienia paszami wolnymi od GMO. Te trzy miesiące, w których hodowcy ponoszą koszty, a nie otrzymują wynagrodzenia sprawia, że zawieszenie nie ma sensu finansowego.

Na południu Niemiec nie ma wstrzymania kontraktów na dostawy mleka wolnego od GMO

Na południu jak dotąd nie było propozycji ze strony mleczarni, aby czasowo zrezygnować z produkcji wolnej od GMO. Na przykład w BMI eG w Landshut dostawa bez GMO jest ściśle zintegrowana z regulaminem dostaw mleka. W Gropperze nie ma obecnie możliwości wstrzymania lub rezygnacji z produkcji wolnej od GMO, ponieważ mleczarnia musiałaby wtedy uruchomić czwartą linię mleka, co oznaczałoby znaczne dodqatkowe koszty.

Deutsche Milchkontor oferuje swoim dostawcom przerwy w kontraktach (wolne od GMO)

FOTO: Elita

Również mleczarnie, takie jak Schwarzwaldmilch czy mleczarnia Berchtesgadener Land przestrzegają założeń programowych. – Jesteśmy świadomi wyzwań i wdrażamy różne rozwiązania, by jeszcze bardziej podwyższyć kwotę wypłat za mleko – mówi Heinz Kaiser, kierownik ds. rolnictwa w Schwarzwaldmilch.

A co na to sektor spożywczy?

Lidl nadal skupia się na konsekwentnym poszerzaniu asortymentu produktów wolnych od GMO. Biuro prasowe nie podaje jednak żadnych informacji na temat przyszłej oferty handlowej. Według przedstawicieli prasy, również ALDI Północ i ALDI Południe nadal chcą sprzedawać produkty mleczne od zwierząt żywionych paszami bez GMO – o ile jest to osiągalne.

Cena skupu mleka to już 2,60 złotych za litr

Średnia cena jaką otrzymywali producenci mleka we wrześniu 2022 wynosiła 2,49 zł/l (bez VAT). Najwyższe ceny odnotowano w województwach:

- warmińsko – mazurskim – 2,60 zł/l

- lubuskim – 2,59 zł/l

- podlaskim – 2,57 zł/l

Z kolei najniższe były w województwach:

- małopolskim – 2,31 zł/l

- łódzkim – 2,32 zł/l

- kujawsko-pomorskim – 2,43 zł/l

Nie po raz pierwszy najwyższe ceny wypłacane były w województwie warmińsko – mazurskim. Na jego obszarze działają wszystkie z wiodących w kraju firm mleczarskich. W tym regionie miały miejsce w ostatnich latach najbardziej kosztowne inwestycje związane z przetwórstwem mleka. Wobec tego znaczenie tego regionu, będzie nadal wzrastać.

Różnice między województwami to niemal 30 groszy za litr mleka

Najniższe ceny zwyczajowo wypłacano w województwie małopolskim. Wynika to przede wszystkim z uwarunkowań prowadzenia produkcji w regionie. Rozbieżność cen pomiędzy największą i najmniejszą w poszczególnych województwach wynosiła 29 groszy. Jest to ponad jedna dziesiąta średniej ceny w kraju.

Ceny skupu mleka wrzesień 2022

FOTO: Tygodnik Poradnik Rolniczy

Artur Puławski

W swojej propozycji rząd nie zdecydował się jednak na,,zamrożenie’’ cen energii dla dużych przedsiębiorstw. W związku z tym część organizacji postanowiło przedstawić skutki tej decyzji premierowi Mateuszowi Morawieckiemu. W swoim apelu kilka organizacji branżowych, w tym Polska Izba Mleka i Związek Polskich Przetwórców Mleka, stwierdza, że wprowadzone rozwiązania znacząco ograniczają mechanizm osłonowy wprowadzony przez władze.

Faktycznie szczególnie w produkcji i przetwórstwie mleka podział na małych i dużych jest wyjątkowo niezasadny. Większość firm funkcjonujących na rynku mleka to spółdzielnie, których właścicielami są rolnicy indywidualni. Ostatecznie wzrost kosztów produkcji i tak uderzy przede wszystkim w zrzeszonych w spółdzielniach rolników. Wyższe koszty bardzo szybko przełożą się na niższe ceny skupowanego mleka.

W swoim apelu organizacje podkreślają, że to duże przedsiębiorstwa odpowiadają za ponad 60 procent produkcji, jak również 70 procent polskiego eksportu żywności.

Mleczarnie z USA czy Nowej Zelandii nie mają problemu z wysokimi kosztami energii

Firmy te już z trudem radzą sobie z rosnącymi cenami czynników energetycznych. Warto też zauważyć, że jednym z największych problemów polskich eksporterów staje się utrata konkurencyjności na rynkach zagranicznych. Staje się to ogromnym problemem wśród eksporterów produktów mleczarskich. Przedsiębiorstwa ze Stanów Zjednoczonych czy regionu Oceanii nie mierzą się z tak dużym wzrostem kosztów czynników energetycznych.

Jest to jednym z mających od początku tygodnia spadków cen tak zwanych masowych mleczarskich (masło, serwatka, mleko w proszku). Tym samym istnieje prawdopodobieństwo, że branża mleczarska może znaleźć się o krok od kryzysu. Warto przypomnieć, że każdy wyjątkowo głęboki kryzys w sektorze przetwórstwa mleka wywołany był załamaniem w eksporcie. Dotyczy to zarówno lat 2004 (rosyjskie embargo), 2008 (kryzys finansowy), jak i 2015.

Wzrost kosztów energii w mleczarstwie oznacza stratę dla wszystkich

Istotną kwestią poruszaną przez sygnatariuszy apelu jest zaopatrzenie rynku. Nie może ono być efektywne bez udziału dużych przedsiębiorstw.

Zwrócono również uwagę na fakt, że to właśnie działające w dużej skali firmy oprócz kosztów produkcji, muszą ponosić koszty magazynowania i dystrybucji produktów. Jest to jeden z najbardziej energochłonnych procesów w produkcji żywności. Tym samym może to bardzo szybko wpłynąć na zaburzenia w łańcuchach dostaw produktów żywnościowych.

Pozostaje liczyć na to, że stan taki wynika z niepełnych informacji na temat przemysłu rolno–spożywczego. Jedną z jego charakterystycznych cech jest funkcjonowanie na wyjątkowo niskich marżach. W najbardziej optymistycznych scenariuszach sięgają one 2%. O tym jak trudno spiąć koszty i przychody, wie równie dobrze zarówno ten większy jak i mniejszy rolnik. Identycznie sprawy mają się w przypadku przetwórców.

Jednocześnie wypracowywany przez ten sektor mleczarski poziom sprzedaży jest wyjątkowo wysoki. Na jego skalę pracuje cały łańcuch dostaw. Przysłowiowo od pola do stołu. W takim układzie wzrost kosztów na którymkolwiek z etapów nie dotyczy tylko tego jednego obszaru. Oznacza on stratę dla wszystkich.

Artur Puławski

Granulat ze słomy alternatywą dla balotów

Zbieranie i skup słomy po żniwach bywa czasochłonne i kosztowne. Alternatywą dla balotów słomy są jej granulaty. To sprasowana sieczka lub mączka słomiana. W procesie produkcji granulatu uwalniane jest ciepło, dlatego jest on praktycznie wolny od zarazków. Granulat ze słomy chłonie wilgoć i to w znacznie większej ilości niż granulat z plew pszenicy orkiszowej lub słonecznika. Granulaty najlepiej sprawdzą się w oborze z głęboką ściółką.

Pierwsze ściółkowanie – granulat łączymy z niewielką ilością wody w wozie paszowym, aby stworzyć na legowisku coś w rodzaju maty. Producent dostarcza pelety w dużych workach lub luzem, ale do przechowywania granulatu luzem nadają się tylko bardzo suche magazyny. Przy pierwszym zakupie granulatu należy zamówić i przetestować niewielką jego ilość, ponieważ w zależności od procesu produkcyjnego, skład może się znacznie różnić.

Gdzie w oborze najlepiej sprawdzi się granulat z plew orkiszowych i granulat z łusek słonecznika?

Granulat z plew orkiszowych stosuje się razem ze słomą na legowiska. W zależności od regionu, pory roku i dostępności, za 100 kg granulatu trzeba zapłacić ok. 13 €. Jest on zatem droższy od słomy, ale nieco tańszy niż pelet ze słomy. Latem po zbiorach, kiedy dużo pszenicy orkiszowej pozbawia się plew, jest to materiał łatwo dostępny; można też zakontraktować sobie dostawy całoroczne. Na powierzchniach z głęboką ściółką, gdzie zwierzęta poruszają się, dobrze sprawdzają się pelety z plew orkiszowych, ponieważ wchłaniają dużo wilgoci. Najlepiej stosować granulat z plew orkiszu i słomy naprzemiennie, co 1,5 dnia; wtedy ściółki nie przybywa tak szybko.

Zużyty materiał ściółkowy – słomę i granulat z plew orkiszu można poddać procesowi recyklingu w biogazowni. Na głęboką ściółkę można stosować również granulat z łupin słonecznika. Jednak zawsze naprzemiennie – jako jedyny rodzaj ściółki nie zawsze się sprawdzi, szczególnie w miejscach o dużym natężeniu ruchu.

Wtórne wykorzystanie obornika cielęcego jako taniego materiału na ściółkę dla krów

Obornik cielęcy lub koński jest niedrogim materiałem na ściółkę na legowiska. Niezbyt wilgotna, lepka konsystencja stanowi dobrą podstawę do budowy miękkich materaców w głębokich boksach. Ale nawet w odchodach pozornie zdrowych zwierząt (czy to cieląt, czy koni) obciążenie patogenami jest bardzo duże – wiele z nich (np. bakterie kałowe) również wpływa na rozwój mastitis.

Wymiona krów nie powinny mieć zatem bezpośredniego kontaktu z materacem obornikowym położonym na legowisku, tak samo jak w przypadku separatu z gnojowicy. Dla ochrony ważna jest odpowiednio gruba wierzchnia warstwa materaca o wartości pH umożliwiającej odprowadzanie wody oraz zawartości suchej masy wynoszącej co najmniej 70%.

Podczas wyrównywania materaca należy uważać, aby nie wkopać się pod dolną warstwę obornika. Jeśli w stadzie występują zarazki chorobotwórcze, takie jak mykoplazma, lub jeśli wiele cieląt ma biegunkę, nie należy wykorzystywać obornika cielęcego na legowiskach.

Głównie za sprawą zagranicznych inwestorów tamtejszy rynek mleczarski zaczęto nazywać małym stawem, w którym pływają duże ryby.

Produkcja w krajach bałtyckich nie jest tak duża jak w Polsce odpowiadającej za 8,6% wytwarzanego w Unii Europejskiej mleka. Łącznie Litwa, Łotwa i Estonia to 2,1% unijnej produkcji ogółem. Wśród trójki z tych państw prym wiedzie Litwa. Do niej też trafia znacząca część mleka z Łotwy i Estonii. Co wyjątkowo specyficzne dla tego państwa to znacząca koncentracja przetwórstwa. Na Litwie funkcjonuje właściwie pięć firm mleczarskich, z czego dwie z nich odgrywają dominującą rolę. Są to Pienos Zwaizgdes, Zematijos Pienas, Vilkyskiu pienine, Marijampoles Pieno Konserwai i Rokiskio Suris. Ostatnia z wymienionych wydaje się szczególnie istotna dla tamtejszego rynku. Jest ona wyjątkowo znana na rynku lokalnym, głównie za sprawą serów długodojrzwających.

Jednak od dziesiątek lat była ważnym eksporterem produktów mleczarskich z tego regionu. Miało to miejsce zarówno w okresie, kiedy była państwowym zakładem produkcyjnym w czasach Litewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, jak i po jej prywatyzacji w 1991 roku. Przedsiębiorstwo już w latach dziewięćdziesiątych produkowało w standardzie, który nie miał miejsca w państwach byłego bloku wschodniego. Działo się to ze względu na wymogi stawiane przez inwestorów. Pierwszym znaczącym z nich w spółce był Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju. Kolejny, który do niego dołączył wzbudził sporo kontrowersji ze względu na swój egzotyczny rodowód. Był nim Bank Bermudów. Z czasem Litwini odkupili od nich udziały i stali się jedynym właścicielem.

Jednak w 2017 roku pojawił się kolejny inwestor, którego raczej mało kto się spodziewał. Jest to nowozelandzka spółdzielnia mleczarska Fonterra.

Aktywność Fonterry na Litwie rozpoczęła się dużo wcześniej i nie jest przypadkiem, że znalazła się u naszych sąsiadów w tym miejscu i czasie. Rokiskio Suris przez lata wytwarzało usługowo proszki mleczne dla mleczarskiego giganta, który następnie eksportował je na rynki Bliskiego Wschodu. Nowozelandczycy mieli również znaczący udział w modernizacji i rozbudowie dwóch z trzech posiadanych przez Rokiskio zakładów produkcyjnych w latach 2014 i 2016. Rosyjskie embargo na żywność z państw unijnych spowodowało zacieśnienie relacji pomiędzy firmami. W 2017 roku Fonterra stała się współwłaścielem spółki obejmując akcje o wartości 11,5 miliona dolarów.

Warto wspomnieć, że szósty co do wielkości producent wyrobów mleczarskich inwestował wcześniej w Australii czy Ameryce Południowej. W zeszłym roku jednak postanowił wycofać się z części inwestycji zagranicznych, jak zakład mleczarski Prolesur w Chile, w którym posiadał 99% udziałów. Powodem tych działań jest konieczność skupienia się na rozwoju zakładów w Nowej Zelandii i dostosowania ich do nowych wymogów środowiskowych. W zeszłym roku zarząd Fonterry oświadczał, że do roku 2030 będzie zmuszony zainwestować około miliard dolarów nowozelandzkich, aby spełnić wymogi związane z ograniczeniem emisji gazów cieplarnianych. Jednocześnie nie ma jednak zamiaru wychodzić ze swojego litewskiego przyczółku w Europie. Co więcej ma zwiększać swoje zaangażowanie w produkcję białek serwatkowych, proszków mlecznych i serów przez Rokiskio.

Znaczące inwestycje w przetwórstwo mleka mają również miejsce w Estonii.

Jedną z nich prowadzi tamtejsza spółdzielnia mleczarska E-Piim Tootmine. To budowany od zera zakład mleczarski mający zajmować się produkcją serów, masła i proszków mlecznych. Wsparcie jakie na ten cel spółdzielnia uzyskała z Europejskiego Banku Inwestycyjnego wynosi 29 milionów euro. Dlaczego warto o tym wspomnieć. Ponieważ tak jak wejście Rokiskio na rynek eksportowy było zależne od inwestora spoza Litwy, tutaj również przedsiębiorstwa z innych państw odgrywają znaczącą rolę.

Premier Nowej Zelandii, Jacinda Arderpoin, podczas konferencji prasowej, która odbyła się 11.10 br., poinformowała obywateli o planie wprowadzenia nowego podatku, który ma być kolejnym znaczącym krokiem w stronę osiągnięcia nautralności emisyjnej do 2050 roku.

Nową opłatą nazywaną prześmiewczo „podatkiem od krowich beknięć i bąków” (ang. burp and fart tax). mieliby zostać objęci hodowcy utrzymujący bydło i owce, ponieważ to te zwierzęta odpowiadają za ponad połowę emitowanych przez Nową Zelandię gazów cieplnarnianych.

– Żaden inny kraj na świecie nie wprowadził jeszcze systemu wyceny i redukcji gazów cieplarnianych pochodzących z rolnictwa, dlatego nasi rolnicy będa mieli okazję być pierwszymi, którzy to zapoczątkują – argumentowała premier Arderpoin.

Masowe protesty rolników w Nowej Zelandii. „Bez rolników będziesz głodny, nagi i trzeźwy”

Mniej entuzjastycznie na próby ochrony klimatu zapatrują się nowozelandzcy hodowcy, którym już teraz trudno jest utrzymać rentowność prowadzonych gospodarstw. Informacje o nowych opłatach nakładanych na producentów mleka i mięsa spotkała się z natychmiastową reakcją środowisk rolniczych.

W czwartek 20 października 2022 r. protestujący rolnicy wyjechali ciągnikami na ulice w Wellington, Auckland, Christchurch i wielu innych miastach Nowej Zelandii, domagając się, aby centrolewicowy rząd wycofał się z wprowadzenia nowego podatku. 

Wielu rolników jest oburzonych propozycją rządu. Część z nich przyznaje otwarcie, że spowoduje to wzrost cen żywności, a w skrajnych przypadkach rezygnację rolników z kontynuowania produkcji rolniczej. To drugie rodzi obawy, że produkcja mleka przeniesie się do innych, mniej rozwiniętych technologicznie krajów, co paradoksalnie przyczyniłoby się do zwiększenia emisji gazów cieplarnianych w skali globalnej. Rolników niepokoi też w jaki sposób naliczany będzie podatek i na jakie kwoty będzie opiwać. Na razie poza samym pomysłem wprowadzenia podatku, rząd nie podaje więcej szczegółów.

Rolnictwo, a w szczególności produkcja mleka, w której przoduje Nowa Zelandia, jest kluczową gałęzią krajowej gospodarki. Potęgę nowozelandzkiej produkcji najlepiej obrazują liczby – tamtejsze pogłowie bydła wynosi obecnie 10 milionów, a pogłowie owiec liczy aktualnie 26 milionów sztuk. Dla porównania Nową Zelandię zamieszkuje zaledwie 5 milionów ludzi, dlatego też nie jest niczym zaskakującym, że za około połowę emisji gazów cieplarnianych odpowiada rolnictwo.

Podatek za krowie gazy od 2008 roku płacą...Estończycy

Nie są to pierwsze przymiarki rządu Nowej Zelandii do opodatkowania gazów cieplarnianych emitowanych przez krowy. Pierwszy raz pomysł ten pojawił się już w 2003 roku, jednak podobnie jak wówczas, wywołał on falę protestów rodzimych rolników i z prowadzenia go ostatecznie zrezygnowano. Co ciekawe, podatek za "krowie beknięcia i bąki" z powodzeniem został wprowadzony w Estonii. Estońscy rolnicy od 2008 roku uiszczają opłatę za produkcję gazów cieplarnianych przez utrzymywane krowy, które jako jedyne zwierzęta zostały objęte podatkiem.

– Odchów w budkach nie tylko wyeliminował choroby płucne, ale mamy też znacznie mniej biegunek. Upadki cieląt ograniczyliśmy do 1%, a wcześniej było znacznie gorzej. Przy odchowie cieląt w budynkach mieliśmy nawet 10% upadków. To pokazuje, że zakup budek już dawno się zwrócił – wyjaśnił Krzysztof Nienałtowski.

Jak podkreśla rolnik, cielęta z budek są zahartowane, odporne i zdrowe. Dla cieląt najgorsze są przeciągi i wilgoć, które w budkach są ograniczobe do minimum.

– Tym bardziej, że nasze budki są bez wybiegu i taki typ najbardziej mi odpowiada, ponieważ tu nie ma mowy o przeciągach i wilgoci. Przy budkach z wybiegiem trzeba zadbać o zadaszenie, bo inaczej zawsze będzie wilgoć, chociażby powodowana przez opady atmosferyczne – podkreślił Krzysztof Nienałtowski.

Jak cielęta w budkach reagują na wysokie i niskie temperatury powietrza?

Gospodarz dodaje, że są to budki o wymiarze ok. 2,5 x 1,2 m, wykonane ze specjalnego plastiku, który latem się nie nagrzewa a zimą nie pęka od mrozu. Trzeba mieć na uwadze, że na Podlasiu, gdzie znajduje się gospodarstwo, zimą osiągane są znacznie niższe temperatury niż w zachodniej części kraju. Jednak, jak podkreśla rolnik, cielętom nie straszny jest mróz, gorsza jest wilgoć i przeciągi.

– Latem cielęta od razu po porodzie trafiają do budek, a zimą po trzech dniach, czyli po odpojeniu siarą. Są wtedy już silniejsze i zaczyna wytwarzać się u nich odporność nabyta, mogą również łatwiej utrzymać odpowiednią ciepłotę ciała. Jeśli temperatury spadają poniżej minus 10^oC, to wtedy stosujemy w budkach kilkudniowe dogrzewanie specjalną lampą tzw. kwoką, które daje bardzo dobre efekty. Alternatywą dla lampy mogą być specjalne derki dla cieląt, ale my podchodzimy do nich sceptycznie. Są dość drogie i cielę w takiej derce może się zapocić lub ją zamoczyć – wyjaśnił Krzysztof Nienałtowski.

Anna i Krzysztof Nienałtowscy z Michałowa Wielkiego utrzymują 400 sztuk bydła, w tym 220 krów. Miesięcznie dostarczają ponad 200 tys. l mleka do SM Mlekovita

FOTO: Andrzej Rutkowski

Jak kamione są cieletą utrzymywane w budkach?

Cielęta w budkach typu igloo przebywają do 75. dnia życia. Do tego momentu prowadzone jest odpajanie preparatem mlekozastępczym. Zaś pełne mleko podawane jest cielętom do 5. dnia życia. Oprócz pójła podawana jest też pasza typu musli. Po każdym cielęciu budka jest dezynfekowana za pomocą myjki ciśnieniowej i specjalnych środków dezynfekcyjnych. Oczywiście na czas dezynfekcji budka jest przestawiana w inne miejsce.

Andrzej Rutkowski

W gospodarstwach rodzinnych dój zajmuje zwykle około 30–50% czasu pracy. DLG oceniło nakład pracy na udój w najlepszych gospodarstwach; cechuje go duża rozpiętość – wynosi od 16 do 28 roboczogodzin na krowę rocznie. To oznacza, że jeszcze wiele można zrobić, aby proces doju był bardziej efektywny. Dotyczy to również gospodarstw kontraktowych, gdzie dojarze często muszą stać w kanale hali udojowej przez wiele godzin. Sprawny (wydajny) proces doju jest korzystny dla jakości mleka i zdrowia zwierząt, a w efekcie końcowym oszczędza również czas pracy.

800 kg mleka na dojarza i godzinę

Amerykańscy fachowcy od doju zalecają wydojenie co najmniej 68 kg mleka na jedno stanowisko udojowe i godzinę przy dwóch udojach dziennie (55 kg przy trzech dojach). W przeliczeniu na godzinę pracy jest to dobry wynik – 800 kg mleka przeznaczonego do sprzedaży na godzinę pracy (łącznie z pracami przygotowawczymi i końcowymi). Aby osiągnąć tę wartość, dojarz musi sam obsługiwać dwanaście stanowisk udojowych, a średni dój musi dostarczać co najmniej 17 kg mleka. Jest to bardzo ambitne zadanie, ale możliwe do zrealizowania bez ryzykowania zdrowiem wymion.

Udowodniono, że suche, dobrze utrzymane legowisko i czyste przejścia skutkują czystszymi krowami i lepszym stanem zdrowia wymion (mniej krów chorych, mniej leczenia wymion). Ponadto, wymiona nie muszą być tak często czyszczone. To oszczędza czas!

Upewnij się, że przed wejściem do hali udojowej posadzka jest czysta, tak aby krowy nie musiały przechodzić przez odchody. Wtedy ryzyko zabrudzenia nóg i wymion znacznie maleje!

Spokojne wejście: dojenie rozpoczyna się od pierwszego kontaktu z krową. Z reguły jest to wypędzanie z boksów. Ważne jest, aby odbywało się ono bezstresowo. Głośne tupanie, gwizdanie, „klepanie” i inne czynności stresują nie tylko krowy, które oborowy ma przed sobą, ale także te, które już stoją w poczekalni! Chcą iść naprzód, ale nie mogą. Zestresowana krowa nigdy nie będzie zadowolona z doju i będzie wstrzymywać mleko. Taki stres może trwać nawet do 30 minut. Równie ważne jest, aby krowy mogły iść w swoim własnym tempie, bez przerw, w kierunku miejsca doju. W poczekalni krowy powinny mieć możliwość patrzenia w kierunku wejścia.

Bramka odgradzająca na końcu poczekalni nigdy nie powinna być napierana przez zwierzęta; zawsze powinno być trochę miejsca między krową i bramą.

Wejście krów do hali udojowej bez zatrzymywania się

Ważne jest, aby krowy szybko wchodziły do hali udojowej lub na karuzelę i nie zatrzymywały się. W hali typu rybia ość krowy powinny znaleźć się na stanowisku po trzech sekundach, tzn. w hali 2 x 8, każde miejsce powinno być zajęte po około 30 sekundach. W halach bok w bok wejście powinno odbywać się jeszcze szybciej.

Jeśli wejście zwierząt trwa dłużej, coś zakłóca płynny ruch – przykładowo, w kanale udojowym nadal pracują ludzie (hałas) lub obszar wejścia nie został optymalnie zaprojektowany.

• Wskazówka: Zasłoń boczne ściany zagrody, aby zwierzęta szły przez tunel. Również bramy wyjściowe powinny być osłonięte.

Szybkie przygotowanie: Pierwszy kontakt dotykowy z wymionami powinien nastąpić po upływie maksymalnie 30 sekund. Aby to zapewnić, dojarz musi być gotowy do podejścia na pierwsze stanowisko, kiedy krowa jeszcze „parkuje”. Szybko powinien przejść do kolejnej krowy.

Zawieszenie aparatu: W idealnej sytuacji aparat udojowy jest zawieszany po 150 sekundach od wejścia krowy na stanowisko udojowe (90 sekund na przygotowanie się do doju). Jeśli się to nie udaje, należy sprawdzić procedurę przygotowania – może zbyt wiele krów jest przygotowywanych w tym samym czasie?

Ilość mleka w ciągu pierwszych dwóch minut: Ta wartość jest bardzo dobrym wskaźnikiem sprawdzania przygotowania wymion. W stadach wysokowydajnych (hf) w ciągu pierwszych 2 minut powinno udoić się około 8 kg mleka (6,8 kg w przypadku trzech udojów). W wielu nowoczesnych systemach udojowych wartość tę można „odczytać”.

Należy zmierzyć przepływ mleka. W ciągu pierwszych 15 sekund od rozpoczęcia doju powinien on wynosić co najmniej 1 kg/min, w szczycie (między 60 a 120 sekundą) – więcej niż 3,2 kg/min.

Zdejmowanie aparatu udojowego: wiele aparatów udojowych jest nadal zdejmowanych zbyt późno, dając efekt pustodoju! W zależności od zdolności udojowej, kubki udojowe powinny być zdejmowane z wymienia, gdy przepływ mleka spadnie między 400 a 800 g/min. W idealnej sytuacji wszystkie kubki udojowe po jednej stronie są automatycznie zdejmowane z wymion w ciągu 30 sekund. Ręczne zdejmowanie powinno dotyczyć maksymalnie 2% krów. Jeśli to możliwe, krowy, u których dój trwa dłużej niż pięć (sześć) minut, należy doić na końcu.

W idealnej sytuacji aparat udojowy powinien zostać podłączony w 150 sekund po wejściu krowy do boksu (90 sekund na ustawienie)

FOTO: Elita

G.Veauthier

Gorące i suche lato spowodowało zmniejszenie dostępności i jakości pasz pozyskanych przez producentów mleka. Gorsze zbiory sprawiły, że wielu rolników korzystało już z zapasu przeznaczonego na zimę w ciągu lata. W państwach unijnych nadal postępuje redukcja stad, która wyniosła w bieżącym roku 0,9%. Wymienione czynniki będą miały wpływ na zarówno ilość, jak i jakość mleka w najbliższych miesiącach. Bez wątpienia wpłynie to na sytuację w zakładach przetwórczych.

Ponadto przewiduje się kolejny wzrost kosztów produkcji mleka w proszku. Produkcja serów dojrzewających w państwach unijnych staje się najbardziej atrakcyjnym wyborem. Jest on napędzany przez wysokie ceny. Ponadto charakteryzuje go zarówno stabilny eksport, jak i rosnące spożycie krajowe. Istotne jest również, że konkurencyjność pozostałych produktów mleczarskich, w szczególności mleka w proszku cierpi z powodu utrzymujących się wysokich cen. W przypadku wielu producentów utrudnia to eksport. Występuje tym samym zjawisko wyhamowywania wzrostu produkcji pomimo wzrostu światowego popytu. Wynika z tego, że początek roku 2023 może być dużym wyzwaniem dla rolników, którzy owszem obecnie radzą sobie z rosnącymi nakładami na produkcję. Jednak ich sytuacja może się pogorszyć ze względu na słabszy popyt.

Pewny spadek produkcji w 2022

Warunki pogodowe w okresie letnim przyczyniły się do obniżenia suchej masy w mleku. W najistotniejszych unijnych regionach produkcyjnych, czyli Francji, Niemczech, państwach Beneluksu i Europie Południowej miało to miejsce w największym stopniu. Z drugiej strony sytuacja pozostała stosunkowo zadowalająca w Polsce, Irlandii i Danii. Pomimo to spadkowy trend produkcji mleka prawdopodobnie się utrzyma. W czwartym kwartale bieżącego roku wyniesie on około 0,6 %. Zakłada się, że wzrosty wystąpią jedynie w Polsce (+2%) i Danii (+0,5%), podczas gdy Włochy i Holandia będą w stanie utrzymać produkcję na poziomie z roku 2021. Wzrosty te nie będą jednak rekompensować strat produkcji, jakie wystąpiły we Francji, Niemczech i Irlandii.

Niższy eksport mleka w proszku z UE

Pomimo początkowego oczekiwania na wzrost, popyt z państw trzecich okazał się słabszy. Doprowadzi to prawdopodobnie do zmniejszenia jej produkcji w roku 2022. Wysokie koszty energii związane z funkcjonowaniem wież suszarniczych przyczyniają się do rosnących cen pełnego i odtłuszczonego mleka w proszku. Będzie to przekładać się na spadek jej produkcji w roku 2022. Szacuje się, że będzie on wynosił odpowiednio 2% i 8%. W obu przypadkach eksport z UE może spaść nawet o 15% ze względu na niską konkurencyjność unijnej produkcji. Jednocześnie obserwuje się niższy popyt na pełne mleko w proszku ze strony Chin. Prowadzi to do zmian struktury produkcji w Nowej Zelandii. Produkuje ona więcej masła i odtłuszczonego mleka w proszku. W krajach unijnych mogą tworzyć się zapasy mleka w proszku, a ich przyrost może wynieść nawet do 60 000 t. W poszczególnych państwach obserwuje się zmniejszony popyt na pełne mleko w proszku. W związku z tym oczekuje się spadku podaży na OMP o około 2%.

Źródło: DG Agri, Eurostat

Wielu rolników zakiszający paszę na pryzmach używa starych opon do obciążenia folii, która ją pokrywa. Jest to podstawowy element ochrony kiszonki i umożliwienia jej dobrego zakiszenia. Zgodnie jednak z obowiązującym prawem, a konkretniej z ustawą z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, zużyte opony są odpadami, które podlegają przepisom o odzyskiwaniu.

Choć samo wykorzystywanie opon do obciążania pryzm nie jest zabronione, w świetle prawa ich wykorzystanie uchodzi za odzysk odpadów w procesie R11. Żeby móc wykorzystać opony bez konsekwencji prawnych, rolnik musi zatroszczyć się o uzyskanie odpowiedniego pozwolenia na użycie starych opon w swoim gospodarstwie, które wydaje w drodze decyzji marszałek województwa lub starosta.

Jaka kara grozi za brak uzyskania stosownej zgody? Zgodnie z art. 194 ust. 4, ustawy o odpadach, za przetwarzanie odpadów bez zezwolenia, może zostać nałożona kara pieniężna nie mniejsza niż 1000 zł i nie większa niż 1 000 000 zł. Karę wymierza Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska.

Jak uniknąć kary za wykorzystanie zużytych opon w gospodarstwie?

Jedynym możliwym sposobem uniknięcia mandatu jest złożenie wniosku do urzędu marszałkowskiego lub starostwa o wydanie pozwolenia  na wykorzystanie opon jako materiału obciążeniowego do pryzmy. Niestety, czas oczekiwania na uzyskanie zezwolenia może potrwać od kilku tygodni do kilku miesięcy, dlatego warto pospieszyć się z jego złożeniem. W przypadku braku uzyskania zgody na czas, rolnik musi skorzystać z innego sposobu zabezpieczenia pryzmy, na przykład worków z piaskiem.

Polska Federacja wystosowała list do ministra Henryka Kowalczyka

Do zaistniałej sytuacji ustosunkowały się władze Polskiej Federacji Hodowców Bydła i Producentów Mleka. Leszek Hądzlik, Prezydent PFHBiPM, wyraził zaniepokojenie istniejącą sytuacją prawną, ponieważ obecne przepisy mogą przyczynić się nie tylko do otrzymywania przez rolników sporych kar finansowych ale i niezabezpieczenia odpowiedniej bazy paszowej dla krów. 

– Rolnicy na uzyskanie stosownego pozwolenia muszą czekać od kilku tygodni do niekiedy nawet kilku miesięcy, co jak nietrudno się domyśleć hamuje ich prace przy odpowiednim przygotowaniu pryzm kiszonkowych i niesie ryzyko nieodpowiedniego, lub niewystarczającego przygotowania bazy paszowej dla utrzymywanych zwierząt. Kiedy dodamy do tego taryfikator przewidywanych kar za niedopełnienie wyżej wspomnianego obowiązku, w którym kwoty oscylują od 1 tys. zł, do nawet 1 mln. zł., widzimy, że opisywany problem naprawdę jest poważny i mocno uderza w całe środowisko mleczarsko - hodowlane – argumentuje w piśmie do ministra Kowalczyka, Prezydent Hądzlik. 

Władze Polskiej Federacji uczulają, że w dobie panującego kryzysu i ogromnych kosztów utrzymania i prowadzenia gospodarstwa tego typu regulacje prawne stają się kolejnym utrapieniem i uciążliwym obowiązkiem dla tysięcy polskich gospodarstw.

Dział analiz banku PKO informuje, że główny wpływ na ten stan miały niekorzystne warunki pogodowe występujące w Nowej Zelandii oraz niektórych państwach Unii Europejskiej. Ponadto w krajach unijnych występuje wysoka presja kosztowa. Tym samym rynek mleka stawał się rozchwiany. Rynek międzynarodowy ustabilizowała nieco zwiększona podaż ze strony Stanów Zjednoczonych.

Na rynku występują jednak zjawiska, które skutkować będą redukcją produkcji wśród największych globalnych graczy. Amerykańska USDA szacuje, że będzie ona wynosić około 1% wśród pięciu największych eksporterów. Z kolei prognozy Komisji Europejskiej wskazują na 0,5% ubytek produkcji w państwach wspólnoty. Co więcej jest mało prawdopodobne, aby trend ten odwrócił się w roku 2023. Jedyną pocieszającą wiadomością jest to, że spadki produkcji będą mniej dynamiczne. Polscy producenci wydają się wyjątkowo odporni na dotykający całą Europę wzrost kosztów produkcji. W lipcu 2022 w naszym kraju wyprodukowano o 5,8% więcej mleka surowego niż w analogicznym miesiącu roku ubiegłego. Tym samym w Polsce odnotowano największy wzrost produkcji wśród wszystkich państw unijnych.

Rekordowe wyniki polskiego eksportu produktów mlecznych

Wyjątkowo dynamicznie rozwija się eksport produktów mleczarskich. Jego wartość za rok 2022 może sięgnąć rekordowych 3 miliardów euro. Potwierdzają to analitycy banku PKO. Według przedstawionych przez nich danych w drugim kwartale 2022 eksport wzrósł o 50% rok do roku. W pierwszym kwartale 2022 było to 41%. Niemniej zmieniają się kierunki oraz struktura eksportu. Szczególnie dotyczy to wymiany handlowej z Chinami. W okresie od stycznia do sierpnia 2022 kraj ten zaimportował o 19% mniej wyrobów mleczarskich. W przypadku Polski spadek eksportu do tego kraju wynosił aż 46%. Pomimo spadku nadal utrzymuje się wysoka dynamika eksportu masła. W drugim kwartale 2022 wynosiła ona 48%. Spadek w porównaniu do pierwszego kwartału, kiedy to wzrost wynosił 63%. Jest efektem stabilizacji po mającym miejsce otwarciu rynku HoReCa oraz spadkiem popytu ze strony niektórych z rynków.

Sytuacja na rynkach eksportowych sprawia, że zyski osiągane w branży w pierwszej połowie 2022 wzrosły ponad trzykrotnie w porównaniu do analogicznego okresu roku ubiegłego. Branża jest beneficjentem wysokich cen na rynkach światowych. Wyjątkowo korzystna dla branży jest również słaba złotówka oraz kurs dolara, który umacnia się w stosunku do euro. Rosnące ceny produktów mleczarskich na zarówno w eksporcie, jak i na rynku krajowym sprawiają, że mleczarnie są w stanie wypłacać producentom mleka wyższe ceny. Już w sierpniu były one wyższe o 59% niż w roku ubiegłym.

Dalsze wzrosty cen mleka pod znakiem zapytania

Analitycy PKO w swoim raporcie stwierdzają, że ceny wypłacane dostawcom powinny rosnąć do końca roku. Z kolei w pierwszej połowie roku 2023 dynamika przyrostu cen ma znacząco zmaleć. W państwach unijnych wpływ na ten stan mają mieć rosnące koszty produkcji. Jako istotne zagrożenie zidentyfikowano również spadek konsumpcji wyrobów mleczarskich. W szczególności dotyczy to serów dojrzewających. Dominującą przyczyna w tym przypadku ma być kryzys gospodarczy oraz coraz chudsze portfele konsumentów.

Artur Puławski na podstawie Agro Navigator – PKO BP